Yığma Bina Özel Kuralları (TBDY Bölüm 11)

Sevgili okur, yığma binaların tasarım ve denetim sürecinde en kritik referanslardan biri Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) Bölüm 11'dir. Bu bölüm, yığma yapıların deprem güvenliğini sağlamak için getirilen özel kuralları kapsar. Verilen yönetmelik bilgilerine göre aşağıdaki ana başlıklar altında toplanmıştır:

Donatılı, Donatısız ve Kuşatılmış Yığma Sistemler

Yönetmelik, üç farklı yığma yapı türünü tanımlar:

• Donatısız yığma: Hiçbir donatı içermeyen, sadece harç ve yığma malzemeden oluşan sistemler.
• Donatılı yığma: Düşey ve yatay donatıların belirli kurallarla yerleştirildiği, deprem performansı artırılmış sistemler.
• Kuşatılmış yığma: Betonarme veya çelik çerçevelerle çevrelenmiş yığma duvarlardan oluşan sistemler.

Yığma Malzeme Dayanımları

Bölüm 11'de kullanılabilecek yığma malzemelerin (tuğla, briket, doğal taş, beton blok vb.) minimum basınç dayanımı, harç sınıfı ve birim hacim ağırlığı gibi değerler belirtilmiştir. Ancak verilen bilgilerde sayısal değer bulunmadığından, bu kuralların ilgili tablolarda detaylandırıldığını bilmelisiniz.

Minimum Duvar Kalınlığı

Yığma duvarların en küçük kalınlığı, yapının kat sayısına, kullanılan malzemeye ve duvarın taşıyıcı olup olmamasına göre belirlenir. Örneğin, taşıyıcı dış duvarlar için belirli bir minimum kalınlık şartı aranır. Sayısal değerler TBDY Bölüm 11'deki Tablo 11.1 ve ilgili maddelerde yer alır.

Maksimum Kat Sayısı

Yığma binaların deprem bölgesine ve yığma türüne göre izin verilen en fazla kat sayısı sınırlandırılmıştır. Donatısız yığma binalar genellikle daha az kata izin verirken, donatılı veya kuşatılmış sistemler daha yüksek olabilir. Bu sınırlar TBDY Tablo 11.2'de verilmiştir.

Duvar Uzunluk/Yükseklik Oranları

Duvarların burkulma ve yanal stabilitesini sağlamak için boy/en oranı (serbest yükseklik/duvar kalınlığı) belirli değerleri aşmamalıdır. Bu oranlar, duvarın uçlarındaki mesnetlenme koşullarına ve yatay hatıl varlığına göre değişir.

Hatıl, Lento ve Döşeme Bağlantısı

Yatay hatıllar (betonarme veya donatılı) döşeme seviyelerinde ve temel üstünde zorunludur. Lento ve döşemelerin duvarlara oturma derinliği, bağlantı detayları ve ankraj kuralları bu bölümde düzenlenmiştir. Özellikle deprem yüklerinin aktarımı için bu bağlantılar kritiktir.

Pencere/Kapı Açıklık Sınırları

Duvarlardaki boşlukların toplam uzunluğu, duvar boyunun belirli bir yüzdesini geçemez. Ayrıca iki boşluk arasındaki dolu duvar parçasının uzunluğu, boşluk genişliğinden az olamaz gibi kurallar vardır. Bu sınırlamalar, duvarın düşey yük taşıma kapasitesini ve deprem davranışını korumak içindir.

Öncelik Kuralı ve Uygulama

Unutmayın ki bu kurallar TBDY 2018 Bölüm 11 kapsamındadır. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nde (PAİY) yığma binalarla ilgili ek veya çelişen bir hüküm varsa, İmar Yönetmeliği geçerlidir ve TBDY'deki çelişen hüküm yok sayılır. Ancak bu konuda verilen bilgiler arasında İmar'a dair bir referans bulunmadığından, doğrudan TBDY Bölüm 11 esas alınmıştır.

Sonuç

TBDY Bölüm 11, yığma binaların deprem güvenliği için vazgeçilmez bir rehberdir. Tasarım ve uygulama aşamasında bu bölümdeki tüm kurallara harfiyen uyulması, can ve mal güvenliği açısından zorunludur. Sayısal değerler için mutlaka yönetmeliğin kendi tablolarına başvurun, asla uydurma değerler kullanmayın.

Referans: TBDY 2018, Bölüm 11 – Yığma Bina Özel Kuralları