Şantiye alanlarında oluşan inşaat atıklarının yönetimi ve bertarafı konusunda müteahhidin sorumluluğu nedir?

Merhaba, sorunuzu Şantiye Şefleri Yönetmeliği kapsamında değerlendiriyorum. Ancak öncelikle belirteyim ki, Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği (PAİY) kapsamında inşaat atıklarının yönetimi ve bertarafına ilişkin doğrudan bir hüküm wiki context'te yer almamaktadır. Bu nedenle öncelik kuralı gereği PAİY'e bakamıyorum. Deprem, Yangın veya Yapı Denetim yönetmeliklerinde de bu konuya dair veri bulunmamaktadır. Dolayısıyla cevabımı sadece Şantiye Şefleri Yönetmeliği'ndeki genel sorumluluk maddeleriyle sınırlı tutacağım.

---

Şantiye Şefleri Yönetmeliği'ne Göre Müteahhit ve Şantiye Şefinin Atık Yönetimi Sorumluluğu

Yönetmelik: Şantiye Şefleri Yönetmeliği
İlgili Maddeler: Madde 8 (fıkra 1, 3, 4, 7/a)

1. Mevzuata Uygunluk Yükümlülüğü (Madde 8/1)

Madde 8’in birinci fıkrası açıkça belirtir: "Şantiye şefi, yapı müteahhidi adına, yapım/yıkım işinin ruhsata ve ruhsat eki etüt ve projelere uygun olarak gerçekleştirilebilmesi için gerekli olan inşaat ve iş organizasyonunu sağlamak, mevzuatın öngördüğü her türlü tedbiri almak, uygulamak ve uygulatmakla sorumludur."

Bu hüküm, inşaat atıklarının yönetimi konusunda da geçerlidir. Yani şantiye şefi ve müteahhit, atıkların toplanması, ayrıştırılması, taşınması ve bertarafına ilişkin ilgili mevzuata (Atık Yönetimi Yönetmeliği, Hafriyat Toprağı ve İnşaat/Yıkıntı Atıkları Yönetmeliği vb.) uygun hareket etmekle yükümlüdür. Bu yükümlülük, ruhsat ve proje aşamasında belirtilen koşulların yanı sıra, çevre ve sağlık mevzuatını da kapsar.

2. Malzeme ve Ekipman Kullanımı (Madde 8/3)

Madde 8/3’e göre: "Şantiye şefi, inşaat, tesisat ve yıkım işlerinde ilgili teknik düzenlemelere uygun malzeme ve işin niteliğine uygun makina ve ekipman kullanılmasını sağlar."

Atık yönetimi bağlamında bu, atıkların geri dönüşümü veya bertarafı için uygun ekipman (konteyner, kırıcı, ayırma bandı vb.) kullanılması anlamına gelir. Şantiye şefi, atıkların çevreye zarar vermeyecek şekilde depolanması ve taşınması için gerekli düzenekleri kurmakla sorumludur.

3. İş Sağlığı ve Güvenliği (Madde 8/4)

Madde 8/4’te şantiye şefine iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini aldırma yetkisi verilmiştir: "Şantiye şefi, iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemin aldırılması yetkisine sahiptir."

İnşaat atıkları (özellikle tehlikeli atıklar, toz, kimyasal kalıntılar) işçi sağlığı ve çevre güvenliği açısından risk oluşturur. Bu nedenle şantiye şefi, atıkların uygun şekilde etiketlenmesi, ayrı toplanması ve bertaraf edilmesi için gerekli İSG tedbirlerini almakla sorumludur. Aksi halde bu yetki kullanılmazsa, sorumluluk müteahhide aittir.

4. Çevresel Hasarların Bildirimi (Madde 8/7-a)

Madde 8/7-a’ya göre: "Şantiye şefi, yapım/yıkım işleri sebebiyle çevre yapılarda oluşan veya oluşması muhtemel hasarları idaresine derhal bildirmek zorundadır."

Atıkların kontrolsüz boşaltılması veya yanlış bertarafı sonucu çevrede meydana gelen hasarlar (örneğin su kirliliği, toprak kirliliği, yapısal hasar) bu kapsamdadır. Şantiye şefi, bu tür durumları ilgili idareye (belediye veya valilik) derhal raporlamakla yükümlüdür.

5. Belgelerin Saklanması ve Kayıt (Madde 8/6)

Ayrıca Madde 8/6, her türlü defter, tutanak ve belgelerin muhafazası konusunda şantiye şefini sorumlu tutar. Atık yönetimine ilişkin taşıma belgeleri, bertaraf sertifikaları, geri dönüşüm belgeleri gibi evrakların şantiye dosyasında saklanması da bu madde kapsamındadır.

---

Özet: Müteahhidin Sorumluluğu

• Müteahhit, şantiye şefi aracılığıyla inşaat atıklarının yönetimine ilişkin tüm mevzuata uygun hareket etmek zorundadır.
• Atıkların toplanması, ayrıştırılması, taşınması ve bertarafı için uygun ekipman ve organizasyon sağlanmalıdır.
• Çevreye veya yapılara zarar verilmesi halinde derhal ilgili idareye bildirim yapılmalıdır.
• Atık yönetim sürecine ilişkin tüm belgeler muhafaza edilmeli ve denetime hazır bulundurulmalıdır.

Önemli Not: Yukarıdaki