Hafriyat toprağı ve inşaat yıkıntısı atıklarının kontrolü nasıl yapılır?

Mevzuat bilgilerine göre hafriyat toprağı ve inşaat yıkıntı atıklarının kontrolü, ağırlıklı olarak Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği (CEV-Y04) ve ilgili diğer düzenlemeler kapsamında belirli prensiplere ve izin süreçlerine sıkı sıkıya bağlıdır.

Bu kontrol mekanizması, atığın oluşumundan bertarafına kadar üç ana aşamada gerçekleşir:

1. Genel Prensipler ve Temel Yükümlülükler (CEV-Y04 Madde 5)

Kontrolün temelini oluşturan prensipler şunlardır:

• Kaynakta Azaltma: Atıkların oluştuğu yerde miktarının en aza indirilmesi esastır.
• Geri Kazanım: Hafriyat toprağı ve inşaat/yıkıntı atıklarının, özellikle altyapı malzemesi olarak yeniden değerlendirilmesi önceliklidir.
• Ayrıştırma: Hafriyat toprağı ile inşaat/yıkıntı atıklarının kesinlikle karıştırılmaması ve kaynağında ayrılarak "seçici yıkım" yapılması zorunludur.
• Mali Sorumluluk: Atık üreticileri (inşaatı yapanlar), atıklarının bertarafı için gerekli tüm harcamaları karşılamakla yükümlüdür.

2. Şantiye İçi Faaliyetler ve Geçici Depolama Kontrolü (CEV-Y04 Madde 14)

Hafriyat faaliyetleri sırasında şantiye içinde alınması gereken kontrol tedbirleri şunlardır:

• Çevresel Önlemler: Toz, gürültü ve görüntü kirliliğini azaltacak tedbirler alınmalı; faaliyet alanının çevresi kapatılmalıdır.
• Alan Dengelemesi: Kazıdan çıkan toprak miktarı ile dolgu hacimleri eşitlenecek şekilde planlama yapılmalı, hafriyat toprağı öncelikle kendi faaliyet alanı içinde değerlendirilmelidir.
• Geçici Biriktirme: İnşaat yeri dışında en az 2000 (iki bin) metrekare alanı olan faaliyet sahipleri, çıkarılan hafriyat toprağını bu alanda geçici olarak biriktirebilir.
• Bitkisel Toprağın Korunması: Bitkisel toprak, alt topraktan ayrı olarak toplanmalı ve yeniden kullanılmak üzere depolanmalıdır. Depolanacağı yerin eğimi %5'ten fazla olamaz. Uzun süre açıkta bırakılacaksa yüzeyi bitkilerle örtülmelidir.

3. Taşıma, İzin ve Nihai Bertaraf Kontrolü (CEV-Y04 Madde 24 ve Diğer Düzenlemeler)

Atıkların şantiye dışına çıkarılması ve taşınması sıkı bir izin sistemine bağlıdır:

• Taşıma İzin Belgesi Zorunluluğu: Atıkları taşımak isteyen kişi veya kuruluşlar, mücavir alan sınırları içinde ilgili belediyeye, dışında ise mahallin en büyük mülki amirine başvurarak "Hafriyat Toprağı, İnşaat/Yıkıntı Atıkları Taşıma İzin Belgesi" almak zorundadır.
• Araç Standartları: İnşaat/yıkıntı atığı taşıyan araçlar sarı renkli olmalı ve üzerinde "İnşaat/Yıkıntı Atığı Taşıma Aracı" ibaresi yazmalıdır. Ayrıca firmalar yeterli sayıda sarı renkli konteyner bulundurmalıdır.
• Resmi Döküm Zorunluluğu: Atıklar, yalnızca belediye tarafından belirlenen resmi döküm sahalarına veya geri kazanım tesislerine götürülmelidir.
• Küçük Çaplı Atıklar (Moloz): Konut tadilatı gibi küçük çaplı işlerde, ilgili belediyeye başvurarak moloz konteyneri talep edilir ve atıklar bu şekilde toplanır.
• Tehlikeli Atıklar (Asbest vb.): Yıkım öncesi asbest tespiti zorunludur. Asbest içeren atıklar, uzman firmalar tarafından özel kişisel koruyucu donanım (KKD) kullanılarak sökülmeli ve tehlikeli atık olarak bertaraf edilmelidir.
• Kamuoyunun Bilgilendirilmesi: Belediyeler, atık taşıma izni alan firmaların listesini, geri kazanım/depolama alanlarının yerlerini ve ulaşım güzergahlarını halka ilan etmekle yükümlüdür.

Özet: Kontrol mekanizması, atığın kaynağında ayrıştırılıp en aza indirgenmesi, belediye onaylı bir plan ve izin belgesiyle, standartlara uygun araçlarla resmi döküm sahasına taşınması şeklinde işler. İzinsiz döküm yapanlar için Çevre Kanunu (2872 sayılı) kapsamında idari para cezaları ve temizleme masraflarının tahsili gibi yaptırımlar uygulanır.