Mevcut bir yapının güçlendirilmesi aşamasında performans analizi hangi durumlarda zorunlu tutulmaktadır?

Merhaba,

Mevcut bir yapının güçlendirilmesi aşamasında performans analizi (Şekildeğiştirmeye Göre Değerlendirme ve Tasarım – ŞGDT), ilgili yönetmelik hükümleri uyarınca belirli durumlarda zorunlu tutulmaktadır. Aşağıda, verilen TBDY Ekleri — Binaların Tasarımı İçin Esaslar – Bölüm 5 kapsamındaki maddeler ışığında bu durumları açıklıyorum.

1. Güçlendirilecek Mevcut Binalar İçin Genel Zorunluluk

Yönetmelik: TBDY Ekleri — Binaların Tasarımı İçin Esaslar
Madde: 5.1.1 – (e)

“Yeni yapılacak veya güçlendirilecek mevcut binalar için şekildeğiştirme ve dayanım talepleri, bunlara karşı gelen şekildeğiştirme ve dayanım kapasitelerinin altında ise şekildeğiştirmeye göre tasarım tamamlanır. Aksi durumda eleman kesitleri değiştirilir…”

Bu madde, güçlendirilecek her mevcut binanın doğrusal olmayan hesap yöntemleriyle (ŞGDT) analiz edilmesini zorunlu kılmaktadır. Güçlendirme projesinin onaylanabilmesi için performans analizi yapılmalı, elde edilen şekildeğiştirme ve iç kuvvet talepleri, ilgili performans düzeyi için tanımlanan kapasitelerle karşılaştırılmalıdır. Eğer talepler kapasiteleri aşarsa kesitler değiştirilir veya güçlendirme yeniden tasarlanır.

2. Mevcut Binaların Değerlendirilmesi Aşamasında Zorunluluk

Madde: 5.1.1 – (d)

“Mevcut binalar için, şekildeğiştirme ve dayanım taleplerinin bunlara karşı gelen şekildeğiştirme ve dayanım kapasitelerinin altında olduğu veya onları aştığı gösterilerek şekildeğiştirmeye göre değerlendirme tamamlanır.”

Bu hüküm, güçlendirme öncesi mevcut durumun değerlendirilmesi için de ŞGDT’nin zorunlu olduğunu belirtir. Yani güçlendirme kararı verilmeden önce binanın mevcut performansı bu yöntemle belirlenmeli, hangi elemanların yetersiz kaldığı tespit edilmelidir. Bu değerlendirme olmadan güçlendirme projesine başlanamaz.

3. Belirli Deprem Tasarım Sınıfı ve Bina Yükseklik Sınıfı Kombinasyonları

Madde: 5.1.3.2

“Tablo 3.4(a)’ya göre Deprem Tasarım Sınıfı … ve Bina Yükseklik Sınıfı … olan binalar…”

Bu madde, belirli DTS ve BYS kombinasyonlarındaki binaların ŞGDT kapsamında değerlendirilmesini şart koşar. Her ne kadar tablonun tam içeriği verilmemiş olsa da, genellikle yüksek sismik risk taşıyan ve kritik öneme sahip binalar (örneğin DTS=1, BYS=1-2) için performans analizi zorunludur. Güçlendirme projelerinde de bu sınıflandırmaya dikkat edilmelidir.

4. Performans Hedefine Uygun Deprem Yer Hareketi Düzeyi Seçimi

Madde: 5.1.1 – (b)

“Öngörülen performans hedefi ile uyumlu olarak seçilen deprem yer hareketleri altında … hesap yapılır.”

Güçlendirme projesinde performans hedefi (Sınırlı Hasar, Kontrollü Hasar veya Göçmenin Önlenmesi) belirlenir. Bu hedefe uygun deprem düzeyi (DD-1, DD-2, DD-3, DD-4) seçilir. Her performans düzeyi için farklı şekildeğiştirme sınırları (Tablo 5.1’deki gibi) tanımlandığı için, doğru deprem yer hareketinin seçilmesi ve analizin bu doğrultuda yapılması zorunludur.

5. Doğrusal Olmayan Hesap Yöntemlerinin Uygulanması

Madde: 5.2.2.2

*“Bu Bölüm’de verilen doğrusal olmayan hesap yöntemleri ile yap