Kaçak Yapı Tespiti ve Yıkım Süreci

Öncelikle belirtmek gerekir ki, kaçak yapı (ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapı) tespit edildiğinde uygulanacak temel süreç Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği (PAİY) Madde 32 kapsamında düzenlenmiştir. Bu yönetmelik, imar mevzuatında birincil kaynak olduğu için öncelikle bu maddeye bakılır.

---

📌 Tespit ve Durdurma Aşaması (PAİY Madde 32)

PAİY Madde 32'ye göre; bir yapının ruhsat alınmadan başlandığı veya ruhsat ve eklerine aykırı şekilde yapıldığı ilgili idare (belediye veya valilik) tarafından tespit edildiğinde, o andaki inşaat durumu tespit edilir ve yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur. Bu tespit, fenni mesulün ihbarı veya herhangi bir şekilde idarenin haberdar olmasıyla da başlayabilir.

Yani ilk adım: inşaatın durdurulması ve mühürleme işlemidir. Bu aşamada yapının daha fazla ilerlemesi engellenir.

---

📌 Yıkım Kararı ve Tebligat Süreci (Yapı Denetimi Kanunu Madde 18)

PAİY'de yıkım sürecinin detayları verilmediği için, bu noktada Yapı Denetimi Hakkında Kanun (4708) Madde 18 devreye girer. Bu madde izinsiz yapılar için yıkım kararı ve tebligat usulünü düzenler:

• Yıkım kararı: Belediye veya il özel idaresi tarafından alınır. Bu karar, inşa halindeki veya iskan edilmiş tüm izinsiz yapılar için geçerlidir. Ayrıca tel örgü, çit, duvar gibi yardımcı yapılar da kapsamdadır.
• Tebligat süresi: Alınan yıkım kararı 7 gün içinde ilgilisine iadeli taahhütlü olarak tebliğ edilir.
• Tebliğ edilemezse: Kararın bir örneği yıkılacak yapıya asılır ve bir örneği de ilgili muhtarlığa bırakılır. Bu tarih, tebligat tarihi yerine geçer.
• Yıkım süresi: Tebliğ tarihinden 15 gün sonra belediye veya il özel idaresi tarafından yapı derhal yıktırılır.

---

📌 Alternatif Durum: Tehlikeli Yapılar (İmar Kanunu Madde 39)

Eğer kaçak yapı aynı zamanda genel güvenlik ve asayiş bakımından tehlike oluşturuyorsa, İmar Kanunu (3194) Madde 39 devreye girer. Bu maddeye göre süreç şöyle işler:

• Tespit: Yapının tehlikeli olduğu belediye veya valilik tarafından tespit edilir.
• Tebligat: Yapı sahibine 3 gün içinde tebligat yapılır. Tebligat adrese dayalı nüfus kayıt sistemindeki adrese gönderilir.
• İlan: Tebligat yapılamazsa, durum idarenin internet sayfasında 30 gün süreyle ilan edilir ve tebligat varakası yapıya asılır. Bu durum muhtarla birlikte bir zabıtla tespit edilir.
• Süre: Tebligat veya ilanı takiben 30 günü geçmemek üzere idarece belirlenen süre içinde yapı sahibi tehlikeli durumu gidermezse, idare yıkımı kendisi yapar ve masrafı %20 fazlasıyla yapı sahibinden tahsil eder. Sahibin fakruhali varsa masraf idare bütçesinden karşılanır.
• Acil tahliye: Tehlike durumu yapı ve civarının boşaltılmasını gerektiriyorsa, mahkeme kararına gerek kalmaksızın zabıta marifetiyle derhal tahliye yapılır.

---

📌 Gecekondu Durumu (Yapı Denetimi Kanunu Madde 22-23)

Gecekondu ıslah bölgelerinde bulunan ve imar planına uygun hale getirilemeyen yapılar için Yapı Denetimi Kanunu Madde 22 ve 23 uygulanır:

• Islah süresi: Bildirimden itibaren en geç 2 yıl içinde sahibi tarafından ıslah edilmeyen yapılar yıktırılır.
• Yıkım masrafı: Sahibi tarafından yıktırılmayan yapılar belediyece yıktırılır ve masraf %10 fazlasıyla ilgiliden alınır.
• Enkaz: Enkaz sahibine aittir, herhangi bir bedel ödenmez.

---

📌 Özet

Aşama	Süre	Kaynak
Tespit ve mühürleme	Derhal	PAİY Madde 32
Yık