Temel Türleri ve Kullanım Yerleri

Mevcut mevzuat ve standartlara göre temel türleri ve seçim kriterleri aşağıda özetlenmiştir. Bu bilgiler ağırlıklı olarak TS 500 ve TBDY 2018 kaynaklarına dayanmaktadır; Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği (PAİY) içeriğinde temel türleriyle ilgili doğrudan bir hüküm bulunmamaktadır.

1. Duvar Altı Temelleri

Kapsam: TS 500 Madde 10.2’de tanımlanır. Tanım: Duvar yüklerini zemine aktaran, duvar altında sürekli olarak düzenlenen şerit temellerdir. Kullanım Yeri: Yığma yapılarda veya dolgu duvarlarının taşıyıcı olduğu durumlarda, duvar hattı boyunca kullanılır.

2. Tekil (Münferit) Temeller

Kapsam: TS 500 Madde 10.3’te detaylandırılmıştır. Tanım: Tek bir kolonun altına yapılan, kare, dikdörtgen veya daire planlı münferit temellerdir. Zımbalama kesme kontrolü zorunludur. Kullanım Yeri:

• Zemin koşulu: İyi zemin (zemin emniyet gerilmesi σ > 200 kPa) (Kaynak: Temel Seçim Rehberi)
• Yapı türü: Hafif yapılar (Kaynak: TBDY 2018 Bölüm 16)
• Kolon yüklerinin az olduğu ve zeminin yeterli taşıma gücüne sahip olduğu projelerde tercih edilir.

3. Sürekli Temeller

Kapsam: TS 500 Madde 10.4’te ele alınır. Tanım: Birden fazla kolonu veya taşıyıcı hattı ortak bir şerit ya da plak altında birleştiren temel sistemidir. Üç alt türe ayrılır:

Kullanım Yeri:

• Sürekli (şerit/ızgara): Orta düzey yükler ve birbirine yakın kolonların bulunduğu durumlarda.
• Radye temel: Zayıf zemin ve/veya yüksek yük koşullarında, yapı oturma alanının tamamını kapsayacak şekilde tercih edilir. Zemin-yapı etkileşimi mutlaka dikkate alınır.

4. Kazıklı (Derin) Temeller

Kapsam: TBDY 2018 Bölüm 16 içerisinde “tekil/sürekli/radye/kazıklı” olarak anılmaktadır, ancak wiki içeriğinde detaylı kullanım şartları mevcut değildir. Kullanım Yeri: Genel mühendislik yaklaşımına göre, yüzeye yakın zeminin çok zayıf olduğu, taşıma gücünün yetersiz kaldığı veya aşırı oturma riskinin bulunduğu durumlarda yükleri derindeki sağlam tabakalara aktarmak için kullanılır. (Not: Kesin seçim kriterleri için zemin etüdü ve detaylı bir geoteknik rapor zorunludur.)

Önemli Ortak Husus

• Temellerde net beton örtüsü minimum 35 mm olmalıdır (TS 500 Bölüm 10).
• Tüm temel tipleri için zemin etüdü, sıvılaşma potansiyeli ve yamaç duraylılığı gibi faktörlerin değerlendirilmesi şarttır (Kaynak: TBDY 2018 Bölüm 16).