Mevcut Yapılarda Kaçış Kapısı Kuralları (BYKHY Madde 157)

Mevcut yapılarda kaçış kapılarıyla ilgili temel kurallar, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) Madde 157'de düzenlenmiştir. Bu madde, yangın anında can güvenliğini sağlamak amacıyla kaçış kapılarının tasarım, boyut, donanım ve kullanım şartlarını belirler. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nde bu konuda özel bir hüküm bulunmadığından, doğrudan BYKHY hükümleri esas alınmıştır.

Merdiven Kapısı Yangın Dayanımı

BYKHY Madde 157 kapsamında merdiven kapılarının yangın dayanım süreleri yapı yüksekliğine göre değişir:

• Yapı yüksekliği 30,50 metreden az ise: 60 dakika yangın dayanımı zorunludur.
• Yapı yüksekliği 30,50 metre ve üzeri ise: 90 dakika yangın dayanımı aranır.

Ayrıca, tüm merdiven kapıları duman sızdırmaz özellikte olmalıdır. Bu, yangın anında dumanın merdiven boşluğuna sızmasını engelleyerek kaçış yolunun güvenli kalmasını sağlar.

Kaçış Kapısı Minimum Boyutları

Kaçış kapılarının fiziksel boyutları aşağıdaki minimum değerlerden az olamaz:

• Genişlik: En az 70 cm
• Yükseklik: En az 190 cm

Bu ölçüler, yangın anında insanların hızlı ve güvenli şekilde geçiş yapabilmesi için belirlenmiştir.

Kapı Kuralları (f.2-4)

Maddenin 2, 3 ve 4. fıkralarında kapıların kullanımına dair kritik kurallar yer alır:

1. Kapı Kanatlarının Konumu: Kapı kanatları, kullanıcı hareketini engellemeyecek şekilde düzenlenmelidir. Açılan kanatlar kaçış yolunu daraltmamalıdır.

2. Kaçış Yönüne Açılma: Kullanıcı sayısı 50 kişiden fazla olan alanlarda kapılar, kaçış yönüne doğru açılmalıdır. Bu sayede panik anında itişmeler önlenir ve kapı kolayca açılır.

3. Kilit ve Açma Mekanizması: Kapılar el ile açılabilmeli ve kilitli tutulmamalıdır. Yangın anında herhangi bir anahtar veya özel bilgi gerektirmeden açılabilmesi hayati önem taşır.

4. Dönel Kapı ve Turnikeler: Dönel kapılar, turnikeler veya benzeri döner geçiş sistemleri çıkış kapısı olarak kullanılamaz. Bunlar yangın anında tahliyeyi engelleyebilir.

5. Kendiliğinden Kapatma Düzeneği: Tüm kaçış kapıları, her açılıştan sonra kendiliğinden kapanan bir düzenek ile donatılmalıdır. Bu sayede yangının ve dumanın diğer bölümlere yayılması önlenir.

6. Dışarıdan Girebilme İmkanı: Kapılar, itfaiye veya görevli personelin dışarıdan girebilmesine imkan tanıyacak şekilde tasarlanmalıdır. Acil müdahale ekiplerinin binaya erişimi bu şekilde sağlanır.

7. Panik Kol Zorunluluğu: Kullanıcı sayısı 100 kişiden fazla olan alanlarda veya tabii zemine doğrudan çıkış sağlayan kaçış kapılarında panik kol (panik bar) kullanımı zorunludur. Panik kol, kapıya basit bir itme hareketiyle açılma imkanı verir.

8. Maksimum Açılma Kuvveti: Kaçış kapılarının açılması için gereken kuvvet 110 Newton'ı (N) geçmemelidir. Bu değer, çocuk, yaşlı veya engelli bireylerin dahi rahatça açabileceği bir kuvvet sınırıdır.

Değerlendirme

BYKHY Madde 157, mevcut yapılarda kaçış kapılarının yangın güvenliği açısından uyması gereken asgari standartları belirler. Özellikle eski yapılarda bu kurallara uygunluk denetlenmeli ve gerekli iyileştirmeler yapılmalıdır. Unutulmamalıdır ki, kaçış kapıları yangın anında can kurtaran en kritik unsurlardan biridir; bu nedenle boyut, dayanım, açılma yönü ve donanım gibi her detay titizlikle uygulanmalıdır.

Kaynak: Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) – Madde 157