Betonarme Döşeme Sistemleri (TS 500 Bölüm 11)

TS 500'ün 11. Bölümü, betonarme yapılarda kullanılan döşeme sistemlerinin tasarım, hesap ve yapım kurallarını belirler. Döşeme sistemleri, çalışma doğrultusuna ve yapısal formuna göre dört ana başlıkta ele alınır.

---

1. Bir Doğrultuda Çalışan Plak Döşemeler (Madde 11.2)

Tanım: Uzun kenarın kısa kenara oranı ≥ 2 olan döşemelerdir. Bu döşemelerde yük tek doğrultuda taşınır ve eğilme hesabı buna göre yapılır.

Özellik	Değer
Min. donatı oranı (S220)	0,003
Min. donatı oranı (S420/S500)	0,002
Dağılma donatısı	Asal donatının en az %60'ı
Dağılma donatısı çap/aralık (S220)	φ8/200
Dağılma donatısı çap/aralık (S420)	φ8/300
Dağılma donatısı çap/aralık (S500)	φ5/150

---

2. Bir Doğrultuda Çalışan Dişli (Nervürlü) Döşemeler (Madde 11.3)

Tanım: Serbest aralıkları maksimum 700 mm olan kirişlerden (dişler) ve ince bir tabladan oluşan döşeme sistemidir.

Ölçü	Minimum Değer
Diş genişliği (bw)	100 mm
Tabla kalınlığı (t)	Diş arası net aralığın 1/10'u ve ≥ 50 mm
Diş arası net aralık (e)	≤ 700 mm

Hesap İlkeleri:

• Tabla ve diş birlikte dökülürse tablalı (T) kesit olarak hesaplanır.
• Tabla genişliği, iki diş ekseni arası uzaklık olarak alınır.
• Dişlerde boyuna donatı + etriye, tablada dağıtma donatısı bulunur.
• Dağılma donatısı: asal donatının en az %60'ı.

Dolgu Malzemesi: Boşluklu beton briket, boşluklu pişmiş toprak veya benzeri hafif malzeme kullanılabilir; boş da bırakılabilir.

---

3. İki Doğrultuda Çalışan Plak Döşemeler (Madde 11.4)

Tanım: Uzun kenarın kısa kenara oranı < 2 olan döşemelerdir. Yük her iki doğrultuda taşınır, moment katsayıları gibi yaklaşık yöntemlerle hesap yapılır.

Özellik	Değer
Min. toplam donatı oranı (S220)	0,004
Min. toplam donatı oranı (S420/S500)	0,0035

Alt Türleri:

• Kirişli plak döşemeler: Kirişlerle desteklenen iki doğrultulu plak.
• Kirişsiz (mantar) döşemeler (Madde 11.4.4): Kiriş olmadan doğrudan kolonlara oturan sistemler.

Kirişsiz (Mantar) Döşeme Özel Kuralları

Türleri:

• Düz plak (flat plate): Başlıksız, tablasız.
• Başlıklı (drop panel): Kolon çevresinde kalınlaştırılmış bölge.
• Tablalı: Kolon başlığı ile genişletilmiş.

Tabla (Drop Panel) Kuralları:

• Tabla kalınlığı: döşeme kalınlığının en az yarısı.
• Her yöndeki uzantı: açıklığın 1/6'sından ve tabla kalınlığının 4 katından az olamaz.

Zımbalama Kontrolü: Kirişsiz döşemelerde kolon-döşeme birleşiminde zımbalama kesmesi kritik kontroldür (TS 500 Madde 8.3). Yetersizlik durumunda zımbalama donatısı eklenir.

Boşluk Kuralları:

• Orta şeritte: gerekli donatı yerleştirilebiliyorsa boşluk bırakılabilir.
• Kolon şeridinde: boşluk, şerit genişliğinin 1/8'ini aşamaz.

---

4. İki Doğrultuda Çalışan Dişli Döşemeler (Madde 11.5)

Kaset döşeme olarak da bilinir. Her iki doğrultuda nervürlerin bulunduğu, iki yönlü yük taşıyan dişli döşeme sistemidir.

---

Ortak Kurallar

Net Beton Örtüsü

Plak döşemelerde minimum net beton örtüsü: 15 mm.

İlgili Diğer Bölümler

• Eğilme ve bileşik eğilme hesabı → Bölüm 7
• Kesme ve zımbalama kontrolü → Bölüm 8.3
• Donatı kenetlenmesi ve düzenlenmesi → Bölüm 9
• Sehim ve çatlak kontrolü (kullanılabilirlik) → Bölüm 13

---

Not: TS 500 Bölüm 11'de yer alan bu kurallar, betonarme döşemelerin güvenli ve kullanılabilir şekilde tasarlanması için minimum koşulları belirler. Deprem bölgelerinde ayrıca TBDY (Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği) koşulları da uygulanır.