Deprem Etkisinde Temel Tasarımı

Deprem etkisinde temel tasarımı, TBDY 2018 Bölüm 16.7-16.9 hükümlerine göre, bina temellerinin deprem kuvvetlerine karşı güvenli şekilde boyutlandırılmasıdır. Temel amaç, temel taşıma gücünün aşılmaması ve zemin yerdeğiştirmelerinin izin verilen sınırlar içinde kalmasıdır.

Temel Tasarım İlkesi

TBDY Madde 16.7'ye göre tasarımın ana denklemi:

Ed ≤ Rd (Tasarım etkisi ≤ Tasarım dayanımı)

• Rd = Rk / γR (Karakteristik dayanım / Dayanım katsayısı)
• Yüzeysel temeller için: γR = 1.4 (taşıma gücü), γR = 1.1 (kayma)
• Kazıklı temeller için: γR deney yapılıp yapılmamasına göre değişken

---

Temele Aktarılan Kuvvetler (Madde 16.7.3)

• Düşey kuvvet ve eğilme momenti: Temel tabanında taşıma gücü ile karşılanır (16.7.3.2)
• Yatay kesme kuvveti: Sürtünme direnci + pasif toprak basıncının en çok %30'u ile karşılanır (16.7.3.3)
• Perdelerden gelen kuvvetler Dayanım Fazlalığı Katsayısı (D) ile büyütülür

---

Temel Türleri

Tür	Kullanım Yeri
Tekil Temel	Düşük katlı, iyi zemin
Sürekli (Şerit) Temel	Yığma yapı, düşük taşıma gücü
Radye (Plak) Temel	Zayıf zemin, yüksek yük
Kazıklı Temel	Yumuşak zemin, sıvılaşma riski

---

Temel Bağ Kirişleri

• Tekil temelleri her iki doğrultuda birbirine bağlar
• ZA zemin sınıfı hariç tüm zeminlerde zorunlu
• Minimum kesit: 300×300 mm, donatı oranı ≥ %0.5
• Eksenel kuvvet hesabı: Nb = 0.10 × SDS × Nmax
• Bağ kirişi yerine 150 mm kalınlığında döşeme kullanılabilir

---

Yüzeysel Temel Kontrolleri (Madde 16.8)

1. Taşıma gücü kontrolü: Taban basıncı ≤ Tasarım taşıma gücü
2. Yatayda kayma kontrolü: Sürtünme + %30 pasif direnç ≥ Yatay kuvvet
3. Devrilme kontrolü: Devrilmeye karşı stabilite
4. Yerdeğiştirme kontrolü: İzin verilebilir sınırlar içinde

---

Sürtünme Katsayıları (Tablo 16.3)

Zemin Türü	Sürtünme Katsayısı
Kaya	0.70
Çakıl	0.55 - 0.60
Kum	0.45 - 0.55
Silt	0.35 - 0.45
Kil	0.30 - 0.35

Kazıklı Temellerde Özel Kurallar (Madde 16.9)

• Depremde eğik kazıklara izin verilmez
• Minimum kazık kesiti: 30×30 cm veya Ø35 cm
• DTS=1,2 binalarda: En az 2 adet statik yükleme deneyi zorunlu
• Kazık başı donatısı: Üst 1/3'te boyuna donatı ≥ %1

---

Özet: Deprem etkisinde temel tasarımı; taşıma gücü, kayma, devrilme ve yerdeğiştirme kontrollerini içeren, TBDY 2018 Bölüm 16'ya göre yapılan kapsamlı bir mühendislik sürecidir.