Mevcut Asansörlerin İyileştirilmesi: Yasal Çerçeve ve Uygulama

Mevcut asansörlerin iyileştirilmesi, can güvenliği açısından kritik bir konudur. Öncelik kuralı gereği Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’ne (Tip İmar) bakarız. Tip İmar Yönetmeliği Madde 34/(3)’te şu hüküm yer alır: “Mevcut binalarda yapılacak tadilatlarda, bu madde hükümlerinin ya da TSE standartlarının uygulanmasında ilgili idaresi yetkilidir.” Yani mevcut asansörlerin iyileştirilmesi (tadilat) durumunda idare, Tip İmar’daki asansör boyutlarına mı yoksa TSE standartlarına mı uyulacağına karar verme yetkisine sahiptir. Ancak iyileştirmenin kapsamı ve zorunlulukları Tip İmar’da ayrıntılı olarak düzenlenmemiştir.

Bu noktada Asansör İşletme Yönetmeliği Madde 16 devreye girer. Wikideki kavram sayfasına göre:

İyileştirme Zorunluluğu

Mevcut asansörün güvenlik seviyesi, 2014/33/AB kapsamında monte edilen asansörün seviyesine yükseltilmelidir. Yani AB standartlarına uygun hale getirilmesi şarttır.

İyileştirme Kapsamı (Bileşen Bazında)

Bu bileşenlerin her biri, 2014/33/AB’nin öngördüğü güvenlik seviyesine ulaşacak şekilde yenilenmelidir.

Yangın Güvenliği Açısından Ek Şartlar (BYKHY Madde 160)

Mevcut asansörlerin iyileştirilmesinde yangın güvenliği de göz ardı edilemez. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik Madde 160’a göre:

• (2) Asansör makine dairesi yangına en az 60 dakika dayanıklı ve yanıcı olmayan malzemeden yapılmalıdır.
• (3) Asansör kuyusunda en az 0,1 m² olmak üzere, kuyu alanının 0,025 katı kadar bir havalandırma ve dumandan arındırma bacası bulundurulmalı veya kuyular basınçlandırılmalıdır.
• (4) Bina yüksekliği 30,50 m’den yüksek konut harici binalarda ve 51,50 m’den yüksek konutlarda asansörler:
  • Yangın uyarısı alınca otomatik olarak acil çıkış katına dönmeli, kapılarını açık beklemeli ve yetkililerce kullanılabilecek elektriksel sisteme sahip olmalıdır.
  • Kat ve koridor çağrılarını kabul etmemelidir.
  • Birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde yapı yüksekliği 51,50 m’den fazla olan binalarda deprem sensörü kullanılmalı, asansör deprem sırasında en uygun kata gidip kapılarını açıp hareket etmeyecek programa sahip olmalıdır.

Pratik Uygulama Notları

• Tip İmar Madde 34/(7): Asansör yapımı ve işletilmesinde, bu madde hükümleri de dikkate alınarak Asansör Yönetmeliği (2014/33/AB) ve TSE standartlarına uyulur. Yani iyileştirme yaparken hem mevcut yönetmelik hem de TSE standartları bir bütün olarak değerlendirilmelidir.
• Tip İmar Madde 34/(11): Özellik arz eden binalarda (örneğin hastane, alışveriş merkezi) ilgili idare, asansör sayısı ve asgari ölçüleri artırabilir. İyileştirme sırasında bu yetki de dikkate alınmalıdır.
• Asansör İşletme Yönetmeliği Madde 16’nın uygulanması, binanın kullanım sınıfına (konut, ticari, umumi vb.) bakılmaksızın tüm mevcut asansörler için geçerlidir. Ancak binanın kat adedi 4’ten az ise ilk etapta asansör zorunluluğu olmayabilir (Tip İmar Madde 34/(1)), fakat mevcut bir asansör varsa iyileştirme yükümlülüğü doğar.

Özet

Mevcut asansörlerin iyileştirilmesinde birincil kaynak Asansör İşletme Yönetmeliği Madde 16’dır. Bu madde, güvenlik seviyesinin 2014/33/AB’ye yükseltilmesini ve belirtilen bileşenlerde modernizasyon yapılmasını zorunlu kılar. BYKHY Madde 160 ise yangın ve deprem durumlarına yönelik ek şartlar getirir. Tip İmar Yönetmeliği Madde 34/(3) idareye tadilatlarda esneklik tanır ancak iyileştirmenin kapsamını belirlemez. Bu nedenle uygulamada öncelikle Asansör İşletme Yönetmeliği, ardından tamamlayıcı olarak yangın yönetmeliği hükümleri dikkate alın