Temel Tasarımı — Deprem Durumu (B16)

TBDY 2018 Bölüm 16 kapsamında, deprem etkisi altında bina temellerinin tasarımına ilişkin kuralları kapsar. Temel amaç; taşıma gücünün aşılmaması ve zemin yerdeğiştirmelerinin izin verilebilir sınırlar içinde kalmasıdır (Madde 16.7.1.1).

---

1️⃣ Taşıma Gücü İlkesi (Madde 16.7.2)

Tasarımda taşıma gücü ilkesi esas alınır. Genel koşul:

Ed ≤ Rd (Tasarım etkisi ≤ Tasarım dayanımı)

• Rd = Rk / γR (Madde 16.7.4)
• Yüzeysel temellerde dayanım katsayısı:
  • γR = 1.4 (taşıma gücü)
  • γR = 1.1 (kayma)
• Kazıklı temellerde γR değişkendir (deney yapılıp yapılmamasına göre).

---

2️⃣ Temele Aktarılan Kuvvetler (Madde 16.7.3)

• Perdelerden: Taban eğilme momenti × D (dayanım fazlalığı katsayısı) ile büyütülür.
• Diğer elemanlardan: İç kuvvetler × D ile büyütülür.
• Yatay kesme kuvveti: Sürtünme direnci + pasif toprak basıncının en çok %30'u ile karşılanır (Madde 16.7.3.3).

---

3️⃣ Temel Bağ Kirişleri (Madde 16.7)

• Tekil temeller her iki doğrultuda bağ kirişleriyle bağlanır.
• ZA zemin sınıfı hariç tüm zeminlerde zorunludur.
• Eksenel kuvvet: Nb = 0.10 × SDS × Nmax
• Minimum kesit: 300 × 300 mm, donatı oranı ≥ %0.5
• Bağ kirişi yerine 150 mm kalınlığında döşeme kullanılabilir.

---

4️⃣ Yüzeysel Temel Kontrolleri

1. Taşıma gücü: Taban basıncı ≤ Tasarım taşıma gücü
2. Yatayda kayma: Sürtünme direnci + %30 pasif direnç ≥ yatay kuvvet
3. Devrilme: Devrilmeye karşı stabilite
4. Yerdeğiştirme: İzin verilebilir sınır içinde

---

5️⃣ Kazıklı Temel Kuralları (Madde 16.7)

• Depremde eğik kazıklara izin verilmez (kinematik etkileşim hasarı riski).
• Minimum kazık kesiti: 30×30 cm veya Ø35 cm.
• DTS=1 ve 2 binalarda: en az 2 adet statik yükleme deneyi zorunludur.
• Kazık başı donatısı: Üst 1/3'te boyuna donatı ≥ %1.

---

6️⃣ Temel Türleri

Tür	Açıklama	Kullanım
Tekil temel	Her kolona ayrı temel	Düşük katlı, iyi zemin
Sürekli (şerit) temel	Kolon sırası altında sürekli	Yığma, düşük taşıma gücü
Radye (plak) temel	Tüm bina altında sürekli	Zayıf zemin, yüksek yük
Kazıklı temel	Derin tabakalara yük aktarım	Yumuşak zemin, sıvılaşma riski

---

7️⃣ Sürtünme Katsayıları (Tablo 16.3)

Zemin Türü	Sürtünme Katsayısı
Kaya	0.70
Çakıl	0.55-0.60
Kum	0.45-0.55
Silt	0.35-0.45
Kil	0.30-0.35

---

Sonuç: B16, temellerin deprem kuvvetlerine karşı güvenliğini taşıma gücü, kayma, devrilme ve yerdeğiştirme kontrolleriyle sağlayan kapsamlı tasarım kurallarını tanımlar. Temel türü seçimi zemin koşullarına, yapı yüküne ve deprem parametrelerine (SDS, DTS) bağlı olarak yapılır.