Merdiven Ölçüleri — PAİY Madde 31 Kapsamında Detaylı Açıklama

Sevgili meslektaşım, merdiven ölçüleri Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği (PAİY) Madde 31 hükümlerine göre şekilleniyor. Bu madde hem konfor hem güvenlik açısından oldukça net kriterler koyuyor. Şimdi tüm detayları sıralayalım.

---

1. Merdiven Kolu ve Sahanlık Genişlikleri

Yapının kullanım amacına göre minimum genişlikler değişiyor:

Yapı Türü	Minimum Genişlik
Konut (ortak merdiven)	1.20 m
Diğer yapılar (ortak merdiven)	1.50 m
Konut bağımsız bölüm içi (dubleks vb.)	1.00 m

Bu ölçüler temiz genişlik olarak alınır, yani korkuluk veya kaplama kalınlıkları bu değerleri düşürmemelidir. Özellikle toplu konut projelerinde ortak merdiven genişliğini 1.20 m'nin altına düşürmemek kritik.

---

2. Basamak Ölçüleri

Basamak ölçüleri, binada asansör olup olmamasına göre farklılık gösterir:

Asansörlü Binalar

• Maksimum basamak yüksekliği (rıht - a): 0.18 m
• Minimum basamak genişliği (basamak - b): 0.27 m
• Formül: 2a + b = 60-64 cm aralığında olmalı.

Asansörsüz Binalar

• Maksimum basamak yüksekliği (a): 0.16 m (daha alçak = daha konforlu)
• Minimum basamak genişliği (b): Formül ile hesaplanır, doğrudan bir değer verilmemiştir.
• Formül: 2a + b = 60-64 cm aralığı sağlanmalıdır.

Örnek hesaplama: Asansörsüz bir binada a=0.16 m alınırsa, 2×0.16 + b = 60-64 cm → 0.32 + b = 0.60-0.64 → b = 0.28 - 0.32 m aralığında olur. Yani asansörsüz yapılarda basamak genişliği genelde 0.28 m'den aşağı düşmez.

Önemli not: Formül 2a + b = 60-64 cm her iki durumda da geçerlidir. Yani asansörlü binalarda da bu denklem sağlanmalı, sadece a ve b için ayrıca alt/üst limitler de var.

---

3. Balansmanlı (Dengelenmiş) Merdivenler

Döner ya da dengelenmiş basamaklı merdivenlerde özel kurallar:

• En dar kenarda (dönüş iç kısmı) minimum 0.10 m
• Basamak orta hattında minimum 0.27 m
• Basamak uçlarında damlalık veya çıkıntı olmamalı (tripping riski nedeniyle)

Bu tip merdivenler genellikle yer kazanmak için kullanılır ama engelli erişimi açısından uygun değildir.

---

4. Ek Kurallar (Uygulamada Sık Karşılaşılanlar)

PAİY Madde 31 şu ek hususları da zorunlu kılıyor:

• Aydınlatma: Merdiven evleri doğrudan bina cephesi, çatı veya ışıklıktan gün ışığı almalı. Kör merdiven kabul edilmez.
• Ulaşım: Merdivenler çatıya (bakım için) ve bodrumlara (sığınak, depo) kesintisiz ulaştırılmalı.
• Korkuluk ve küpeşte: İki tarafta da TS 9111 engelli standartlarına uygun küpeşte zorunludur. Özellikle devamlılık ve yükseklik (90 cm) kuralına dikkat.
• Karma kullanım: Bir binada birden fazla fonksiyon varsa (örneğin: konut + ofis), her kullanım için bağımsız merdiven evi zorunludur. Ortak merdiven kullanılamaz.
• Merdiven altı: Merdiven altı yüksekliği 1.80 m'den az ise kapatılmalı, depo veya tesisat odası yapılabilir.
• Malzeme: Ahşap merdiven ortak alanlarda (kaçış yolu) kesinlikle kullanılamaz, yangın dayanımı yetersizdir. Ancak bağımsız bölüm içi ahşap merdiven yapılabilir (yangın yönetmeliği çelişmiyorsa).

---

5. Proje Uygulama İpuçları

• Konut projelerinde (asansörlü): a=0.175 m, b=0.27 m idealdir → 2×0.175+0.27=0.62 m (60-64 arası).
• Asansörsüz konut: a=0.16 m, b=0.30 m → 2×0.16+0.30=0.62 m (uygun).
• Ofis/okul gibi ortak yapılar: Merdiven genişliği 1.50 m'den az olamaz; basamak hesabı aynı formülle yapılır.
• Sahanlıklar: Düz kollarda merdiven genişliği kadar, dönüşlerde en az 1.20 m x 1.20 m (orta sahanlık) olmalıdır. Bu bilgi Madde 31'de geçmiyor ama normalde İmar Yönetmeliği'nin diğer maddelerinde var — şu an sadece verilen metne bağlı kalırsak, PAİY 31'de doğrudan sahanlık ölçüsü belirtilm