Kapasite Tasarımı İlkesi

Tanım ve Temel Amaç

Kapasite Tasarımı İlkesi, taşıyıcı sistemde doğrusal olmayan sünek davranışın belirli elemanlarla (veya kesitlerle) sınırlı tutulmasını, bu davranışla uyumlu olarak diğer bütün elemanların yeterli dayanım kapasitesine sahip olmasını öngören tasarım yaklaşımıdır.

Kaynak: TBDY 2018, Madde 4.3.3 tanımı

---

Temel İlke

• Sünek elemanlar akmalı (enerji yutsun) → Kiriş uçları, bağ kirişleri
• Gevrek elemanlar elastik kalmalı → Kolonlar, birleşimler, temeller
• Gevrek elemanlar, sünek elemanların gerçek kapasite değerlerine göre tasarlanır (tasarım değeri değil)
• Plastik mafsallar kirişlerde oluşmalı, kolon ve perdelerde oluşmamalı

Kaynak: TBDY 2018 Bölüm 7.3.7, 7.4.5, 7.6.6

---

Güçlü Kolon – Zayıf Kiriş İlkesi

Kapasite tasarımının en kritik uygulamasıdır:

Kolon momentleri toplamı ≥ 1.2 × kiriş momentleri toplamı

Bu şart, plastik mafsalların kolonlar yerine kirişlerde oluşmasını garanti eder.

---

Dayanım Artışı Katsayıları

Kapasite hesaplarında kullanılan özel katsayılar:

Malzeme	Katsayı	Açıklama
Beton	1.3 × fck	Gerçek dayanım tahmini
Çelik	1.2 × fyk	Pekleşme etkisi

Bu katsayılar sadece kapasite hesabında kullanılır, tasarım hesabında değil.

---

Uygulama Alanları

1. Kolon Kesme Kuvveti: Uçlarındaki moment kapasitelerinden hesaplanır, asla kesmede kırılma olmaz
2. Perde Kesme Kuvveti: Taban moment kapasitesinden hesaplanır, dinamik büyütme uygulanır
3. Kolon-Kiriş Birleşim Bölgesi: Kirişlerdeki plastik momentlere göre tasarlanır
4. Temel Tasarımı: Dayanım Fazlalığı Katsayısı (D) ile büyütülür, temel göçme mekanizmasına dahil olmaz

---

Neden Önemli?

• Tasarım depreminden büyük depremde bile kontrollü hasar sağlar
• Gevrek kırılma → ani göçme → can kaybı
• Sünek hasar → enerji yutulması → göçme gecikir → tahliye süresi kazanılır

Kaynak: TBDY 2018, Bölüm 7.3.7, 7.4.5, 7.6.6