Işıklık nedir?

# Işıklık Nedir? Türkiye İmar Mevzuatı Çerçevesinde Detaylı Açıklama Merhaba! Türkiye yapı mevzuatı kapsamında, "ışıklık" önemli ve belirli kurallara tabi bir mimari elemandır. Sizin için, **Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği (PAİY)** başta olmak üzere, ilgili mevzuatı esas alarak bu kavramı detaylıca açıklayacağım. ## Yasal Tanım ve Temel Özellikler **Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği Madde 4/gg** ışıklığı şu şekilde tanımlamaktadır: > "Binanın ana merdiven evini veya kat sahanlığını veya cephesi olmayan piyesleri aydınlatmak üzere oluşturulan, üzeri şeffaf yapı malzemeleri ile kapatılan hacimler." Bu tanımdan yola çıkarak ışıklığın temel özelliklerini şöyle sıralayabiliriz: 1. **Amaç:** Binanın **iç hacimlerine** doğal ışık ve hava sağlamaktır. Özellikle dış cepheye açılma imkanı olmayan, "kör" diye tabir edilen mekanlar (iç banyo, wc, merdiven boşluğu, iç koridorlar vb.) için hayati bir işleve sahiptir. 2. **Konum:** Bina içinde, genellikle zemin kattan çatıya kadar uzanan veya belirli katlarda bulunan bir boşluk (hacim) şeklinde düzenlenir. Dışarıya kapalı, binanın iç yapısının bir parçasıdır. 3. **Üst Kapanış:** Üzeri **mutlaka şeffaf veya yarı şeffaf malzeme** ile kapatılmalıdır. Cam, polikarbonat, pleksiglas gibi ışığı geçiren malzemeler kullanılır. Bu, tanımın ve işlevin olmazsa olmazıdır. 4. **İmar Hukukundaki Statüsü (En Kritik Husus):** PAİY'nin bu maddesine göre, ışıklık alanları **emsal hesabına ve yapı inşaat alanına dahil edilmezler.** Bu, proje tasarımında çok önemli bir esneklik sağlar. Yani, ışıklık için ayrılan boşluk, binanızın toplam inşaat alanınızı veya emsal değerinizi tüketmez. Ancak, bu alanların kapladığı yer, tabii ki arsanızın imar parseli içindedir. ## Işıklık ile Karıştırılan Diğer Kavramlardan Farkı * **Kuranglez:** Işıklıkla en sık karıştırılan kavramdır. **Kuranglez**, binanın dış cephesinde, zemin kat seviyesinden başlayıp yukarıya doğru devam eden ve üstü açık bırakılan **dış mekan boşluğudur**. Temel fark, kuranglezin "açık hava" boşluğu olması ve üzerinin hiçbir şekilde kapatılmaması gerekliliğidir. Işıklık ise tamamen bina *içinde* ve üstü kapalıdır. * **Hava Bacası:** Daha çok mekanik havalandırma sistemlerinde kirli havanın tahliyesi veya temiz havanın emilmesi için kullanılan, genellikle dar kesitli düşey boşluklardır. Işıklığın aksine, öncelikli işlevi aydınlatma değil, hava sirkülasyonudur. * **Avlu (İç Bahçe):** Binayı çevreleyen yapı kütleleri arasında kalan, üstü tamamen açık olan ve genellikle yeşil alan/geçiş bölgesi olarak tasarlanan boşluklardır. Işıklık bir "hacim" iken, avlu bir "açık alan"dır. ## Tasarım ve Uygulamada Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar PAİY, ışıklığın tanımını ve imar hesaplarındaki durumunu netleştirir. Ancak, uygulamada bu hacmin güvenli ve işlevsel olması için diğer ilgili mevzuatlara da başvurulması gerekir. Bu noktada, PAİY'de bir hüküm bulunmadığı için tamamlayıcı yönetmelik hükümleri devreye girer: 1. **Yangın Güvenliği:** **Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY)** ışıklık gibi düşey boşlukları yangın güvenliği açısından düzenler. Özellikle: * Işıklığın duvarları, yangının düşeyde yayılmasını önleyecek şekilde en az **120 dakika** yangına dayanımlı (taşıyıcı olmayan bölme duvarı olarak) yapılmalıdır (BYKHY Madde 58 vd.). * Işıklığa bakan daire kapıları da yangına dayanımlı olmalıdır. * Üst örtüde kullanılan şeffaf malzemenin yangına tepkisi (yanmaz, zor alevlenir vb.) önemlidir. 2. **Yapısal ve Malzeme Güvenliği:** **Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği** ve **Çatı ve Cephe Kaplamalarına Dair Esaslar** gibi düzenlemeler, ışıklığın üst örtüsünün rüzgar, kar, deprem yüklerine ve darbelere karşı dayanıklı olacak şekilde projelendirilmesini ve şeffaf malzemenin kalite standartlarına uygun seçilmesini gerektirir. 3. **Mimaride Doğru Kullanım:** Işıklık, sadece bir "boşluk" değil, binanın ısı, ışık ve akustik performansını doğrudan etkileyen bir tasarım ögesidir. Doğru konumlandırılmış ve boyutlandırılmış bir ışıklık, enerji verimliliğini artırırken, yanlış bir tasarım ısı kaybına veya istenmeyen güneş ısısı kazanımına neden olabilir. ### Sonuç Özetle, **ışıklık**, Türkiye imar mevzuatında **(PAİY Madde 4/gg)** net bir şekilde tanımlanmış, bina içindeki mekanları aydınlatmak ve havalandırmak amacıyla yapılan, üstü şeffaf malzeme ile kapatılan ve **emsal/inşaat alanı hesabına dahil olmayan** bir hacimdir. Projelendirilirken, bu temel tanıma uygunluk şartı aranır. Bunun yanı sıra, can ve mal güvenliği için yangın, deprem ve malzeme ile ilgili diğer teknik yönetmeliklerin (BYKHY, Deprem Yönetmeliği vb.) getird