Donatı Kenetlenme ve Düzenleme Kuralları (TS 500 Bölüm 9)

TS 500 Bölüm 9, betonarme yapılarda donatının betona kuvvetini güvenli şekilde aktarabilmesi, donatıların birleştirilmesi, bükülmesi ve yerleştirilmesiyle ilgili kuralları kapsar. Aşağıda bu kurallar detaylı olarak açıklanmıştır.

---

1. Kenetlenme Boyu

Donatının betona kuvvetini aktarabilmesi için gerekli minimum gömülme uzunluğudur. Kenetlenme boyu; beton sınıfı, donatı çapı, donatı yüzey özelliği ve kenetlenme koşullarına bağlı olarak hesaplanır.

---

2. Donatı Ekleri

2.1 Bindirmeli Ek (Madde 9.2)

• Çekme donatısı eki: Kenetlenme boyunun α₁ katı kadar bindirme boyu yapılır.
• α₁ katsayısı: 1,0 ile 1,5 arasında değişir. Aynı kesitte eklenen çubuk oranı ve çubuklar arası mesafeye bağlı olarak belirlenir.
• Basınç donatısı eki: Bindirmeli ek yapılabilir.
• Çubukların bitişik olması tercih edilir.
• Aralık bırakılacaksa: Max bindirme boyunun 1/6'sı ve max 100 mm.
• Aynı kesitte fazla donatı eklenmemeli, kritik kesitlerden (max moment) kaçınılmalıdır.

2.2 Demet Donatıda Bindirmeli Ek

• Demetteki tüm çubuklar aynı kesitte eklenmemelidir.
• Bireysel çubukların bindirme boyu, standart değerin %20 artırılmasıyla hesaplanır.

2.3 Kaynaklı Ek (Madde 9.2.4)

• Alın kaynağı veya bindirme kaynağı şeklinde yapılabilir.
• TS 708 ve ilgili kaynak standartlarına uygun olmalıdır.
• Kaynak öncesi ön ısıtma gerekebilir.

2.4 Mekanik (Manşonlu) Ek (Madde 9.2.3)

• Manşon vb. mekanik birleştirme elemanları kullanılır.
• Manşon, çubuğun karakteristik akma dayanımının 1,25 katını aktarabilmelidir.

---

3. Standart Kanca Detayları (Madde 9.3)

Kanca Türü	Açı	Açıklama
Boyuna donatı kancası	90°	90° büküm + uzatma
Boyuna donatı kancası	180°	180° büküm + uzatma
Etriye kancası	135°	135° büküm + 6Φ uzatma

Not: Minimum iç büküm çapları donatı çapına bağlıdır.

---

4. Donatı Bükülmesi (Madde 9.4)

• Minimum büküm iç çapları: Donatı çapına bağlı olarak genellikle 4Φ – 10Φ arasındadır.
• Etriye ve kanca büküm çapları daha küçük olabilir.
• Soğukta bükme zorunludur, sıcakta bükme yasaktır.
• Büküm noktası, kuramsal kesim noktasından ileride olmalıdır.

---

5. Donatı Yerleştirme (Madde 9.5)

5.1 Net Beton Örtüsü

En dıştaki donatı dış yüzü ile en dış beton lifi arasındaki uzaklıktır. Minimum değerler:

Eleman	Dıştaki (dış ortam)	İçteki (iç ortam)
Kirişler	≥ 25 mm	≥ 20 mm
Kolonlar	≥ 25 mm	≥ 20 mm
Plak döşemeler (tek/çift doğrultu)	≥ 15 mm	≥ 15 mm
Temeller	≥ 35 mm	—

Elverişsiz çevre koşulları, yangın güvenliği, deniz kenarı veya kimyasal ortamlarda örtü kalınlığı artırılmalıdır.

5.2 Donatı Aralığı (Madde 9.5.2)

Eleman	Sıralar Arası / Sıra İçi Net Aralık
Kiriş	Min 20 mm, min Φ, min 4/3 × max agrega boyutu
Kolon (boyuna çubuk)	Min 40 mm, min 1,5Φ
Döşeme (tek doğrultu plak)	Max ana donatı aralığı: min(300 mm, 2h)
Dağılma donatısı	Max 300 mm aralık

5.3 Demet Donatı (Madde 9.5.3)

Eleman	Max Çubuk Sayısı
Kiriş	3
Kolon	4

• Eşdeğer çap: Φₙ = Φ × √n (n: demetteki çubuk sayısı)
• Ek yerleri şaşırtılmalıdır.
• Demet çevresinde yeterli beton örtüsü sağlanmalıdır.

---

6. İlgili Önemli Sayısal Değerler (Özet)

Kural	Değer
Bindirme boyu katsayısı (α₁)	1,0 – 1,5
Mekanik ek kapasitesi	≥ 1,25 × karakteristik akma dayanımı
Demet donatı bindirme artışı	%20
Kiriş min donatı aralığı	20 mm, Φ, 4/3 max agrega
Kolon min donatı aralığı	40 mm, 1,5Φ
Dış ortam net örtü (kiriş/kolon)	≥ 25 mm
Temel net örtü	≥ 35 mm
Kiriş max demet çubuk	3
Kolon max demet çubuk	4
Etriye kancası	135° + 6Φ uzatma

---

Kaynak: TS 500 Bölüm 9 — Donatı Kenetlenme ve Düzenleme Kuralları