Deprem Performans Analizi Nedir?

Deprem performans analizi, mevcut veya yeni tasarlanan bir binanın, belirli şiddetteki deprem yer hareketleri altında nasıl bir davranış sergileyeceğini ve hangi hasar seviyesine ulaşacağını belirlemek için yapılan kapsamlı bir mühendislik değerlendirmesidir. Bu analiz, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) kapsamında tanımlanmıştır.

---

Analizin Tanımı ve Kapsamı

Deprem performans analizi, TBDY 2018 Bölüm 15.8 kapsamında mevcut binaların deprem performansının belirlenmesi için uygulanan yöntemleri içerir. Yeni binalarda ise TBDY Bölüm 13 kapsamında yüksek binalar için aşamalı performans değerlendirmesi yapılır (TBDY Madde 13.6).

Analizin amacı, binanın Bina Performans Düzeyi'ni (TBDY Madde 3.4) tespit ederek güçlendirme ihtiyacı olup olmadığına karar vermektir.

---

Bina Performans Düzeyleri (Madde 3.4)

Performans Düzeyi	Tanım
Kesintisiz Kullanım (KK)	Yapısal hasar yok veya ihmal edilebilir düzeyde
Sınırlı Hasar (SH)	Sınırlı düzeyde hasar, doğrusal olmayan davranış sınırlı
Kontrollü Hasar (KH)	Can güvenliğini sağlayan, çoğunlukla onarılabilir hasar düzeyi
Göçmenin Önlenmesi (GÖ)	İleri düzeyde ağır hasar, göçme öncesi durum

Bu düzeyler, deprem sonrası binanın kullanılabilirlik durumunu ve can güvenliği riskini doğrudan belirler.

---

Performans Analizi Yöntemleri

1. Doğrusal Hesap Yöntemi

• Eşdeğer deprem yükü veya mod birleştirme yöntemleriyle yapılır
• Yalnızca belirli koşullarda geçerlidir:
  • Bina düzgün ve belirgin düzensizlik yok
  • Etki/Kapasite Oranı (EKO) sınırları aşılmıyor
  • Taşıyıcı sistemin doğrusal olmayan davranışı temsil edilebilir düzeyde

EKO Sınır Değerleri:

Deprem Düzeyi	EKO Sınırı
SH / KK	1.5
GÖ / KH	2.0

• EKO = M_E / M_R (Deprem etkisi / Taşıma kapasitesi)
• EKO > sınır değeri ise doğrusal yöntem geçersiz → Doğrusal olmayan analiz zorunludur

2. Doğrusal Olmayan Hesap Yöntemi

• Zaman tanım alanında doğrusal olmayan hesap veya itme (pushover) analizi
• Yapının gerçek plastik davranışını modeller
• Yüksek binalarda TBDY Madde 13.6.1.2'ye göre III. Aşama değerlendirmesinde zorunludur
• En az 7 deprem kaydı ile hesap yapılır (Madde 13.6.4)

---

Değerlendirme Kriterleri ve Hasar Sınırları

Betonarme Binalar için Kiriş Bazında Koşullar (TBDY Bölüm 15.8):

Performans Düzeyi	Koşul
Sınırlı Hasar (SH)	Kirişlerin ≤ %20'si belirgin hasar bölgesinde
Kontrollü Hasar (KH)	Kirişlerin ≤ %35'i ileri hasar bölgesinde
Göçmenin Önlenmesi (GÖ)	Kirişlerin ≤ %20'si göçme bölgesinde

Önemli: Kolon ve perdeler için daha sıkı sınırlar uygulanır. Kolon hasarı varsa GÖ koşulu otomatik aşılmış sayılabilir.

Hasar Bölgeleri (Plastik Dönme Esaslı):

Bölge	Tanım
Belirgin Hasar	Plastik dönme başlar, çatlak genişleşir
İleri Hasar	Kabuk beton dökülür, donatı akar
Göçme Bölgesi	Dayanım önemli ölçüde düşer, kısmi çökme riski

---

Performans Hedefleri (Madde 3.5)

Yeni binalar için hedef matrisi:

Deprem Düzeyi	BKS=1	BKS=2	BKS=3
DD-2 (475 yıl)	KK	KH	KH
DD-1 (2475 yıl)	SH	—	—

Mevcut binalarda ise hedef, binanın kullanım sınıfına ve risk durumuna göre belirlenir.

---

Analiz Sürecinde Kullanılan Araçlar

• SAP2000 / ETABS / SeismoStruct gibi yazılımlar
• Plastik mafsal tanımlarıyla hasar tespiti
• TBDY Bölüm 5'te tanımlanan modelleme kuralları

---

Pratik Sonuç ve Güçlendirme Kararı

Analiz sonucunda:

• Performans hedefi sağlanıyorsa → Bina yeterli
• Sağlanamıyorsa → Güçlendirme projesi hazırlanır (FRP, çelik mantolama, perde ilavesi vb.)

---

Özetle: Deprem performans analizi, TBDY 2018 Bölüm 13 (yeni yüksek binalar) ve Bölüm 15 (mevcut binalar) uyarınca, binanın belirli deprem düzeylerinde hangi hasar seviyesine ulaşacağını sayısal olarak belirleyen ve güçlendirme ihtiyacını ortaya koyan zorunlu bir mühendislik değerlendirmesidir.