Çelik Diyafram, Göllenme ve Yapısal Bütünlük (Çelik Yönetmeliği Bölüm 5.2) nedir?

Merhaba! Ahşap binaların depreme dayanıklı tasarımıyla ilgili kurallar, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY) 2018, Bölüm 12 kapsamında detaylı bir şekilde tanımlanmıştır. Bu yönetmelik maddelerine dayanarak ahşap bina deprem kurallarını sizin için şu şekilde özetleyebilirim:

1. Ahşap Taşıyıcı Sistem Türleri: Yönetmeliğe göre ahşap binalar panel ve çapraz sistemlerden oluşur ve yapısal davranışlarına göre üçe ayrılır:

• Kaplamalı panel (çivili/vidalı): OSB veya kontrplak kaplamaların çivi ya da vida ile birleştirildiği sistemlerdir ve yüksek süneklik düzeyine sahiptir.
• Kaplamalı panel (tutkallı): Tutkallı perde ve döşeme panellerinden oluşan bu sistemlerin süneklik düzeyi sınırlıdır.
• Çaprazlı panel: Yatay yüklerin çapraz elemanlarla taşındığı bu sistemlerin de süneklik düzeyi sınırlıdır.

2. Panel Kuralları:

• Bir panelin yatay yük taşıyabilmesi için yönetmelikteki yükseklik/genişlik oranı koşulunu sağlaması şarttır; aksi halde taşıyıcı kabul edilmez.
• Kaplama kalınlığının dikme aralığına oranı mutlaka kontrol edilmelidir. Kaplamanın taşıyıcı kabul edilebilmesi için dikme aralığı en fazla 0.625 m olmalıdır.
• Üzerinde kapı veya pencere boşluğu bulunan paneller yatay yük taşıyıcı eleman olarak hesaba katılamaz.
• Dikkat edilmesi gereken en önemli kurallardan biri de; alçı panel kaplamaların taşıyıcı olarak kabul edilmemesidir.

3. Sünek Davranış Koşulları: Sistemin deprem anında istenen esnekliği gösterebilmesi için şu şartlar aranır:

• Kullanılan çelik birleşim elemanının çapı en fazla 12 mm, çivi çapı ise en fazla 3.1 mm olmalıdır.
• Ahşap kalınlığının, birleşim elemanı çapının belirli bir katı kadar yeterliliğe sahip olması ve kaplama kalınlığının minimum değerleri sağlaması gerekir.
• Eğer elemanlar bu koşulları sağlamıyorsa, TS EN 12512 standardına göre deney yapılması zorunludur.

4. Malzeme ve Boyut Kuralları:

• Ahşap elemanlar TS EN 1995 standardına, çelik birleşim elemanları ise TBDY Bölüm 9'da belirtilen malzeme koşullarına uygun olmalıdır.
• Tek katlı binalarda kullanılacak dikme ve çaprazların kesiti minimum 50×100 mm, kuşak kirişlerinin minimum kesiti ise 50×50 mm olmak zorundadır.

5. Kapasite Tasarımı ve Detaylandırma: TBDY 2018 Bölüm 12'ye göre kapasite tasarımı yapılırken elemanların kırılma türü dikkate alınır. Çivili kaplama ve çaprazlar gibi sünek elemanlar azaltılmış deprem yüküyle tasarlanırken; dikmeler, başlıklar, tutkallı birleşimler ve ankrajlar gibi gevrek elemanlar, Dayanım Fazlalığı Katsayısı (D) ile büyütülmüş deprem yüklerine göre boyutlandırılır. Detaylandırma aşamasında ise binalar katlarda ayrı platformlar (platform çerçeve) veya balon çerçeve şeklinde teşkil edilebilmektedir.

Ahşap binaların tasarımında ve uygulamasında bu kurallara uyulması, deprem güvenliği açısından yasal bir zorunluluktur ve yapının dayanımı için büyük önem arz etmektedir.