Bağ Kirişi (Deprem) nedir?

Merhaba,

Bağ kirişi (deprem), boşluklu betonarme perdelerde iki perde parçasını birbirine bağlayan, yüksek kesme dayanımına sahip kısa kirişlerdir. TBDY 2018 Bölüm 4.5.4 ve 7.6.7–7.6.9 arasında tanımlanmıştır. Deprem sırasında bağ kirişleri kesmede akarak enerji yutar, böylece sünek davranış sağlanır. Perde parçaları bağ kirişleri sayesinde ayrı ayrı eğilme yapar ve sistemin genel sünekliği artar. Bu kirişler asansör ve merdiven boşluklarında yaygın olarak kullanılır.

Bağ Derecesi (α)

Bir perdenin bağ kirişli sayılabilmesi için α değeri kontrol edilir:

• α = Np × c / Mdev ≥ 1/3 ise bağ kirişli perde olarak kabul edilir.
• α < 1/3 ise iki ayrı boşluksuz perde gibi davranır.
• α ≤ 2/3 olması önerilir; bu sınır aşırı eksenel kuvvetleri önler.

Tanımlar:

• Np: Bağ kirişlerindeki kesme kuvvetlerinin toplamından perde parçalarında oluşan eksenel kuvvet
• c: Perde parçası merkezleri arası mesafe
• Mdev: Perde taban devrilme momenti (Mdev = M1 + M2 + Np × c)

Donatı Seçenekleri

TBDY'ye göre bağ kirişlerinde iki tür donatı düzeni vardır:

1. Çapraz Donatılı Bağ Kirişleri (Zorunlu Durum):

• ln/h ≤ 2 olan kısa bağ kirişlerinde zorunludur (TBDY 2018 7.6.7).
• İki çapraz donatı demeti X şeklinde yerleştirilir.
• Yüksek süneklik ve enerji yutma kapasitesi sağlar.
• Her donatı demetinin etrafında ayrı sargı donatısı bulunur.
• Etkin kesit rijitliği: 0.15 × EI

2. Normal Donatılı Bağ Kirişleri:

• ln/h > 2 olan bağ kirişlerinde kullanılabilir (TBDY 2018 7.6.8).
• Üst ve alt boyuna donatı ile sıklaştırılmış etriyeden oluşur.
• Etkin kesit rijitliği: 0.30 × EI

Tasarım ve Hesap Esasları

• Perde taban devrilme momenti (Mdev) şu şekilde hesaplanır: Mdev = M1 + M2 + Np × c Burada M1 ve M2 perde parçalarının taban momentleridir. Np × c terimi bağ kirişlerinin oluşturduğu kuple momentini ifade eder (TBDY 2018 4.5.4).
• Bağ kirişlerinin kesme dayanımı ve süneklik koşulları, seçilen donatı türüne göre TBDY’deki ilgili bağıntılarla belirlenir.
• Bu kirişler, kapasite tasarımı ilkesiyle boyutlandırılır; yani kesme kuvveti kapasitesi, oluşabilecek maksimum kesmeyi karşılayacak şekilde artırılır.

İlgili Kavramlar

Bağ kirişi tasarımı; Betonarme Perde Duvar, Betonarme Binalarda Deprem Kuralları, Süneklik Düzeyleri ve Kapasite Tasarımı ile doğrudan ilişkilidir. Bu kavramlar TBDY’nin farklı bölümlerinde ayrıntılandırılmıştır.

Uygulama Notu: Projelerde bağ kirişi seçimi yapılırken öncelikle TBDY 2018 hükümleri (Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’nden önce deprem yönetmeliği esas alınır) uygulanır. Çelişki durumunda TBDY’deki bağ kirişi ile ilgili maddeler geçerlidir.

Umarım açıklayıcı olmuştur. Başka sorularınız varsa memnuniyetle yanıtlarım.