Arazi Kullanım Kararı Nedir?

Öncelik Kuralı: Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği (PAİY) ve İmar Kanunu (3194) hükümleri esas alınarak aşağıdaki açıklama yapılmıştır.

Tanım ve Yasal Dayanak

Arazi kullanım kararı, bir taşınmazın hangi amaçla (konut, ticaret, sanayi, yeşil alan, yol, park, otopark gibi) kullanılabileceğini belirleyen imar planı kararıdır. Bu kararlar, her ölçekteki planlarla (nazım imar planı, uygulama imar planı) ve ilgili yönetmelik hükümleriyle şekillenir.

İmar Kanunu (3194) — Madde 3: Plan ve Yönetmeliklere Aykırı Arazi Kullanım Yasağı

İmar Kanunu’nun 3. maddesi açıkça belirtir:

"Herhangi bir saha, her ölçekteki plan esaslarına, bulunduğu bölgenin şartlarına ve yönetmelik hükümlerine aykırı maksatlar için kullanılamaz."

Bu madde, arazi kullanım kararının bağlayıcılığını ve hukuki sınırını çizer. Yani bir arazi, ancak imar planında belirtilen amaca uygun olarak kullanılabilir. İstisnalar plan notlarında veya özel kanunlarda düzenlenir.

Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği (PAİY) — Madde 11: Hazine Arazilerinin Kullanım Şartları

PAİY’in 11. maddesi, özellikle kamu arazilerinin kullanım kararlarını detaylandırır. Bu maddeye göre:

• İmar planlarında meydan, yol, su yolu, park, yeşil saha, otopark, toplu taşıma istasyonu ve terminal gibi umumi hizmetlere ayrılmış yerlere rastlayan Hazine ve özel idareye ait arazi ve arsalar, belediye veya valiliğin teklifi ve Maliye Bakanlığının onayı ile bedelsiz terk edilir.
• Bu araziler satılamaz ve başka bir maksat için kullanılamaz. Tapu kütüğünün beyanlar hanesine bu şerh konur.
• Kullanım şekli, yeni bir imar planıyla değiştirilip özel mülkiyete konu olabilecek hale getirildiğinde, bu yerler devir alınan idareye aynı usulle iade edilir.

Ayrıca, Hazinenin özel mülkiyetinde veya Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan ve ağaçlandırılmak üzere izin verilen taşınmazlardan projesine uygun olarak ağaçlandırılanlar, imar planı kararıyla başka amaca ayrılamaz.

İmar Kanunu (3194) — Madde 11: Hazine ve Özel İdare Arazilerinin Bedelsiz Terki

İmar Kanunu’nun 11. maddesi, PAİY’deki düzenlemenin kanuni dayanağıdır. Aynı hükümleri içerir ve ek olarak şunları belirtir:

• Kadastral yollar ile meydanlar, imar planının onayı ile bu vasıflarını kaybederek, onaylanmış imar planı kararı ile getirilen kullanma amacına tabi olurlar.

Arazi Kullanım Kararının Belirlenmesi

Arazi kullanım kararları, imar planı sürecinin bir parçasıdır. Nazım imar planı (1/5000 veya 1/25000 ölçekli) genel kullanım kararlarını (konut, ticaret, sanayi, yeşil alan gibi) belirlerken, uygulama imar planı (1/1000 ölçekli) bu kararları ada/p arsel bazında detaylandırır.

Örneğin:

• Bir parselin konut alanı olarak belirlenmesi, o parselde konut dışı bir yapı (fabrika, akaryakıt istasyonu vb.) yapılamayacağı anlamına gelir.
• Bir alanın park veya yeşil saha olarak ayrılması, bu alanın yapılaşmaya açılamayacağı, yalnızca rekreasyon amaçlı kullanılabileceği anlamına gelir.

Önemli Uyarılar

• Aykırı kullanım yasağı: Bir arazi, plan ve yönetmeliklere aykırı amaçla kullanılamaz (İmar Kanunu Madde 3).
• Kamu arazilerinde kullanım değişikliği: Hazine arazileri yeni bir imar planı olmadan başka amaca ayrılamaz (PAİY Madde 11).
• Ağaçlandırılmış alanlar: Projesine uygun ağaçlandırılan Hazine taşınmazları, imar planıyla başka amaca ayrılamaz (PAİY Madde 11 son fıkra).

---

Sonuç olarak: Arazi kullanım kararı, bir taşınmazın imar planıyla belirlenen hukuki kullanım amacıdır. Bu karar, İmar Kanunu’nun 3. maddesiyle güvence altına alınmış olup, plana aykırı kullanım yasaktır. Hazine ve kamu arazilerinde bu kararlar daha sıkı kurallarla korunur (PAİY Madde 11, İmar Kanunu Madde 11). Arazi kullanım kararının değişmesi için usulüne uygun bir imar planı değişikliği gereklidir.

---

Not: Wiki’de arazi kullanım kararının doğrudan tanımı yer almasa da, yukarıdaki yönetmelik maddeleri bu kavramın yasal çerçevesini net bir şekilde ortaya koymaktadır. Daha spesifik bir konu (örn. belirli bir parselin kullanım kararı) için ilgili imar planı ve plan notları incelenmelidir.