Yüksek Bina Tasarım Aşamaları nedir?

TBDY 2018 Bölüm 13’e göre yüksek binalar (yükseklik > 70 m) üç aşamalı bir tasarım sürecine tabidir. Her aşama farklı bir deprem yer hareketi düzeyi ve performans hedefine karşılık gelir. İşte bu aşamalar ve temel kurallar:

Aşama I – Ön Tasarım (DD-3 / DGT) Bu aşamada doğrusal yöntemlerle yapı ön boyutlandırılır. Perde minimum kalınlık 300 mm, zorunlu donatı sınıfı B420C veya B500C, beton minimum sınıfı C40 (50 kattan fazlasında C45+) olarak belirlenir. Taban kesme kuvveti, eşdeğer statik yöntemle bulunan değerin %75’inden az olamaz. Sönüm oranı %2.5 olarak alınır (beton yüksek binalarda standarttır). Doğal sönüm oranı %5’ten küçükse spektral büyütme artırılır.

Aşama II – Doğrusal Olmayan Değerlendirme (DD-2 / DD-1) Bu aşamada DD-2 (KK) ve DD-1 (SH) deprem düzeyleri için doğrusal olmayan analiz (DNLA) yapılır. Performans hedefleri sırasıyla kontrollü hasar ve sınırlı hasardır. Aşama I’de boyutlanan kesitler bu aşamada artırılabilir ancak azaltılmaz. DNLA kullanıldığında taban kesme kuvveti için ortalama sonuç esas alınır.

Aşama III – Şiddetli Yer Hareketi Tasarımı (DD-1 / DD-4) DD-1 (GÖ) ve DD-4 (KH) için ŞGDT (Şiddetli Yer Hareketi Düzeyi Tasarımı) uygulanır. Performans hedefi göçme önlemedir. Bu aşama, yapının en uç depremde bile göçmemesini sağlamayı amaçlar.

Göreli Kat Ötelemesi Sınırları (Tüm Aşamalar)

• Ortalama (tüm deprem kayıtları): δ/h ≤ 0.030
• Tek deprem kaydı (maksimum): δ/h ≤ 0.045

Pratik Etkiler

• 70–105 m arası binalar bu esaslara tabi olmakla birlikte bazı hükümler hafifletilebilir.
• 105 m üzeri binalar için Peer Review (uzman değerlendirme kurulu) zorunludur.
• Aşama I’de belirlenen perde/kiriş kesitleri sonraki aşamalarda artırılabilir, asla küçültülemez.

Kaynak: TBDY 2018 Bölüm 13.1 – 13.5

Bu üç aşamalı tasarım, yüksek binaların farklı şiddetteki depremlerde kontrollü hasar düzeyinde kalmasını, en kötü senaryoda ise can güvenliğini koruyacak şekilde tasarlanmasını sağlar. Tasarım boyunca malzeme sınıfları, sönüm oranı ve kat öteleme sınırları gibi parametrelere titizlikle uyulması zorunludur. Unutmayın, 105 m üzerindeki yapılar için bağımsız bir uzman kurul (Peer Review) devreye girer.