Merdiven Genişliği nedir?

Elbette, merdiven genişliği konusunu Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği (PAİY) ve tamamlayıcı olarak Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) çerçevesinde açıklıyorum. Öncelik PAİY'dedir; burada hüküm varsa diğer yönetmeliklerdeki çelişen maddeler yok sayılır.

---

Merdiven Genişliği Nedir?

Merdiven genişliği, bir merdiven kolunun net kullanım genişliğidir. Küpeşte, korkuluk veya duvar kaplamaları bu ölçüye dahil değildir. Yapının türüne ve kullanım amacına göre değişen bu değer, hem güvenli tahliye hem de günlük konfor için kritiktir.

PAİY Madde 29 ve 30'a Göre Minimum Genişlikler

Yapı Türü	Minimum Net Genişlik	Açıklama
Konut (2-3 kat)	110 cm	Ortak kullanım merdivenleri (küpeşte hariç)
Konut (4+ kat)	120 cm	Apartman tipi çok katlı konutlar
İşyeri / Ofis	120 cm	Ticari amaçlı yapılar
Okul	180 cm	Öğrenci yoğunluğu ve güvenlik nedeniyle
Hastane	200 cm	Sedye ve hasta nakli için
Sinema / Tiyatro	150 cm	Toplanma alanları için geniş kaçış yolu
Kaçış merdiveni (yangın)	120 cm	BYKHY Madde 34 ile uyumlu, PAİY'de de aynı değer

Konut içi merdivenlerde (dubleks, tripleks, villa içi):

• Minimum net genişlik: 80 cm
• Bu merdivenler ortak değil, bağımsız bölüm içi olduğu için 80 cm yeterlidir.

Ortak kullanım merdivenleri (site, apartman girişi): 110 cm'den az olamaz.

Neden Bu Değerler Önemli?

• 110 cm: İki kişinin yan yana rahatça geçebilmesi için asgari ölçüdür.
• 120 cm: Bir kişinin yanında bir kişi daha veya elinde eşyayla geçişine izin verir.
• 180 cm ve üzeri: Acil durumda kalabalık tahliyesi, sedye/sandalye taşınması için gereklidir.

Kaçış Merdiveni – BYKHY Madde 34

Bina yüksekliği 21.50 metreyi (yaklaşık 7 kat) aşan yapılarda korunumlu kaçış merdiveni zorunludur. Bu merdivenler:

• Minimum 120 cm genişlikte olmalı.
• Yangına en az 120 dakika dayanıklı duvarlarla çevrili olmalı.
• Her kattan doğrudan erişim sağlanmalı (yangın kapısı ile).
• Merdiven boşluğunda yanıcı malzeme bulunmamalı.

PAİY'de kaçış merdiveni genişliği ayrıca belirtilmemiş olsa da, BYKHY ile uyumlu olarak 120 cm esas alınır.

Diğer Tamamlayıcı Kurallar (PAİY Madde 29-30)

Basamak Ölçüleri (konut için):

• Rıht yüksekliği: 15-18 cm
• Basınç genişliği: 28-32 cm
• 2h + b = 60-65 cm formülü sağlanmalı (h: rıht, b: basınç)

Sahanlık:

• Merdiven başı ve sonunda sahanlık zorunludur.
• Sahanlık genişliği, merdiven genişliğinden az olamaz.
• Konutlarda ara sahanlık minimum 110 cm, umumi yapılarda 120 cm.

Korkuluk:

• Merdiven korkuluk yüksekliği: minimum 90 cm
• Dikmeler arası maksimum 11 cm (çocuk başının sıkışmaması için)
• Yatay çubuklar tırmanmaya uygun olmamalı (dikey veya eğimli tasarım)

Özet

Merdiven genişliği, yapının kullanım amacına göre PAİY Madde 29-30'da net olarak belirlenmiştir. Konut içi merdivenler için 80 cm yeterliyken, ortak alanlarda 110 cm veya 120 cm, toplu kullanım alanlarında ise 180-200 cm gibi daha geniş değerler gerekir. Yangın güvenliği açısından BYKHY Madde 34'teki 120 cm kaçış merdiveni genişliği de geçerlidir. Bu değerlerin altına inilmesi hem yönetmeliğe aykırıdır hem de can güvenliği riski oluşturur.

Umarım bu açıklamalar işinize yarar. Başka bir konuda yardımcı olabilirsem lütfen söyleyin.