Yeraltı Tankları — Yangın Kuralları (BYKHY Madde 120) nedir?

Elbette, Türkiye yapı mevzuatı çerçevesinde Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) kapsamında yeraltı tanklarına ilişkin yangın kurallarını detaylandırıyorum. Öncelikle belirteyim ki sorunuz doğrudan BYKHY Madde 120 ile ilgili olduğu için ve Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nde bu konuda ek veya çelişen bir hüküm bulunmadığından (verilen bilgiler çerçevesinde), cevabımı tamamen BYKHY Madde 120 ve ilgili Ek-12/Ç tablosuna dayandıracağım.

1. Yeraltı Tankının Tanımı (BYKHY Madde 120)

Yönetmelik, yeraltı tankını şu şekilde tanımlar: Tamamen yeraltına gömülü olan ve üzerinde en az 60 cm kalınlığında toprak tabakası ile birlikte en az 10 cm kalınlığında beton örtü bulunan tanklardır. Bu tanım, tankın yangın ve patlama risklerine karşı pasif koruma sağlamasını hedefler. Özellikle dış etkenlerden (mekanik darbe, ısı radyasyonu vb.) korunması için bu minimum örtü kalınlıkları şart koşulmuştur.

2. Araç Trafiği Olan Alanlarda Özel Şartlar

Tankın üzerinden araç geçişi olan alanlarda (otopark, yol, servis istasyonu vb.) koruma katmanları artırılır:

• Toprak dolgu: En az 60 cm sıkıştırılmış dolgu malzemesi.
• Beton plaka: Bu dolgunun üzerine, en az 15 cm kalınlığında demir takviyeli beton plaka dökülmelidir.
• Taşma payı: Beton plaka, tankın her yönünden en az 50 cm daha geniş olmalıdır (yani plaka boyutları tank izdüşümünü her kenarda 50 cm aşmalıdır).
• Alternatif koruma: Eğer beton plaka yapılmazsa, tankın etrafı en az 180 cm yüksekliğinde tel örgü ile çevrilerek araç çarpmasına karşı fiziksel bariyer oluşturulmalıdır.

Bu hükümler, araç yükü ve olası kazalara karşı tankın yapısal bütünlüğünü korumayı amaçlar.

3. Mesafe Kuralları

Yeraltı tankları ile diğer yapılar ve altyapı elemanları arasında belirli mesafeler bulunmalıdır:

• Meskun yerler ve kendi arası mesafe: Bu mesafeler Ek-12/Ç tablosuna göre belirlenir. (Not: Tablo metinde verilmemiştir, ancak yönetmelik ekine atıfla bu mesafelerin yangın tehlikesine göre hesaplandığını bilmek gerekir.)
• Kamu boru/şebekeleri: Altyapı hatlarına (doğalgaz, su, kanalizasyon, elektrik kablosu vb.) en az 1 metre mesafe bırakılmalıdır. Bu mesafe, kazı çalışmaları sırasında tanka zarar gelmesini veya sızıntı durumunda altyapıya karışmasını engeller.

4. Tehlike Bölgeleri Sınıflandırması

BYKHY Madde 120, tankın farklı kısımlarını tehlike bölgelerine ayırır:

Bölge	Sınıf
Tankın içi	0. Tehlike Bölgesi (patlayıcı gaz/buhar sürekli veya uzun süreli bulunur)
Bakım kanalı, kapak bölmesi	1. Tehlike Bölgesi (normal işletmede patlayıcı ortam oluşabilir)

Bu sınıflandırma, elektrik tesisatı, ekipman seçimi ve havalandırma gibi yangın güvenliği önlemlerinin tasarımında temel alınır. Örneğin, 0. bölgede kullanılacak tüm ekipmanlar ex-proof (patlamaya dayanıklı) olmalıdır.

5. Korozyon Koruması

Tank malzemesi korozyona dayanıklı değilse (örneğin çelik), dış yalıtım tabakası ile korunmalıdır. Yalıtımın:

• Zedesiz (çizik, yırtık, delik olmamalı) ve
• Zarar görmemiş durumda olduğu periyodik olarak kontrol edilmelidir.

Bu kural, tanksızın yeraltı suyu ve kimyasal etkilerle delinmesini önleyerek çevre kirliliğini ve yangın riskini azaltır.

Kaynak

• Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) Madde 120, Ek-12/Ç tablosu.

Bu maddeler, yeraltı tanklarının yangın güvenliği açısından uygun şekilde tasarlanması, yerleştirilmesi ve korunması için asgari gereklilikleri belirler. Tüm bu kurallar, tankın patlama, çevre kirliliği ve yangın yayılımı risklerini minimize etmeye yöneliktir. Uygulamada ayrıca ilgili standartlar (TS, EN) ve akaryakıt istasyonları gibi özel tesisler için ek düzenlemelere de bakılmalıdır.