Yeni yapılan binalarda deprem izolatörü kullanımı hangi durumlarda zorunludur?

Wiki/mevzuat setinde deprem izolatörü (sismik izolasyon) kullanımını zorunlu tutan doğrudan bir hüküm bulunmamaktadır.

Bu konu wiki'mizde tam yer almıyor, ancak bilebildiğim kadarıyla yeni binalarda deprem izolatörü kullanımı, yürürlükteki Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği'ne (TBDY 2018) göre genellikle belirli koşullar için bir tasarım seçeneğidir, mutlak bir zorunluluk değildir. Mevzuat, doğrudan izolatörü zorunlu kılmak yerine, seçilen yöntemin yönetmelikteki performans hedeflerini sağlamasını şart koşar.

Detaylar

• Tasarım Seçeneği: Deprem izolatörleri, TBDY 2018 Bölüm 14 kapsamında, binaların deprem performansını artırmak için başvurulabilen özel bir tasarım yöntemidir.
• Kullanım Gerekçeleri: İzolatör kullanımı, aşağıdaki gibi durumlarda tasarımcı tarafından tercih edilebilir veya idarece istenebilir:
  • Yüksek Performans Hedefi: Özellikle deprem sonrası hemen kullanılması gereken veya Kesintisiz Kullanım (KK) performans seviyesi hedeflenen hastane, itfaiye binası, enerji santrali gibi kritik yapılar.
  • Deprem Tasarım Sınıfı (DTS): DTS=1, 1a gibi en yüksek deprem riski taşıyan binalarda, geleneksel yöntemlerle hedef performansı sağlamanın zor olduğu durumlar.
  • Yapısal Olmayan Elemanların Korunması: Taşıyıcı sisteme bağlı fakat bağımsız çalışan pahalı ekipman, donanım veya mimari elemanların hasar görmesini engellemek için. Deprem Mevzuatı Madde 6'da (Kaynak 8) belirtildiği gibi, bu tür eleman ve donanımların deprem hesabı zorunludur, ancak izolatör kullanımı bu zorunluluğa alternatif bir çözüm değil, tamamlayıcı bir stratejidir.
• Yönetmelik Kapsamı: Verdiğiniz wiki içeriği, izolatör ile ilgili bir madde içermemekle birlikte, yapısal derzler (Kaynak 1) ve düzensizlikler (Kaynak 4) gibi konulara odaklanmıştır. Yapısal derzler, blokların bağımsız çalışması içindir ve izolatör kullanımından tamamen farklıdır.

İstisna ve Uyarılar

• Zorunlu Bir Madde Yok: Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği'nde (TBDY 2018) "şu binalarda deprem izolatörü kullanmak zorunludur" şeklinde bir madde bulunmaz.
• İdari Şartnameler: Bazı kamu yatırımlarında veya özel projelerde, idarenin ihale şartnameleri aracılığıyla sismik izolasyon sistemleri zorunlu tutulabilir. Bu, yönetmelikten değil, sözleşmeden kaynaklanan bir zorunluluktur.
• Asansör Sensöründen Farkı: Yangın Mevzuatı Madde 164'te (Kaynak 6) bahsedilen ve yapı yüksekliği 51,50 m'den fazla olan binalarda asansörler için zorunlu tutulan "deprem sensörü", binanın taşıyıcı sistemi için kullanılan sismik izolatörlerle karıştırılmamalıdır. Sensör, asansörü güvenli kata çekmek için kullanılır.

Referanslar:

• Yapısal Olmayan Elemanların Deprem Hesabı (Deprem Mevzuatı, Madde 6)
• Asansörlerde Deprem Sensörü Zorunluluğu (Yangın Mevzuatı, Madde 164)