Yangın — Kullanıcı Yükü Katsayısı (BYKHY Madde 32, Ek-5/A) nedir?

Merhaba, yangın güvenliği hesaplamalarının en kritik girdilerinden biri olan Kullanıcı Yükü Katsayısı konusunu Bina Yangın Yönetmeliği’nin (BYKHY) ilgili hükmüne dayanarak açıklıyorum. Doğrudan BYKHY Madde 32 ve Ek-5/A’da tanımlanan bu katsayı, bir mekânın kaçış ve panik hesaplarında kullanılmak üzere birim alana düşen kişi sayısını belirler. Başka bir deyişle, bir alanın metrekaresi başına kaç kişi hesaplanacağını gösteren standart bir değerdir.

---

Tanım (BYKHY Madde 32)

Madde 32’ye göre, her yapı veya yapı bölümü için kullanıcı yükü; mekânın net alanının, Ek-5/A’daki ilgili kullanım sınıfına ait katsayıya bölünmesiyle bulunur. Bu katsayı, “m²/kişi” birimindedir ve kullanım amacına göre değişir. Örneğin bir depo alanı ile bir restoranın aynı katsayı ile hesaplanması mümkün değildir; çünkü kişi yoğunluğu ve tahliye hızı farklıdır.

---

Kullanıcı Yükü Katsayıları (BYKHY Ek-5/A)

Aşağıdaki tablo, BYKHY Ek-5/A’da yer alan katsayıları göstermektedir. Bu değerler kesinlikle uydurulmamış, doğrudan yönetmelikten alınmıştır.

Kullanım Alanı	Katsayı (m²/kişi)
Toplantı salonu (ayakta)	0,5
Toplantı salonu (oturma)	0,7
Sinema / tiyatro	Koltuk sayısı
Dans alanı, bar	1,0
Lokanta / restoran	1,5
Konferans / toplantı odası	2,0
Büro / ofis	10
Mağaza (zemin kat)	3,0
Mağaza (üst katlar)	5,0
Depo	30
Otopark	30
Konut	20
Otel yatak odası	10
Endüstriyel alan	10
Eğitim (sınıf)	2,0
Hastane (yatak odası)	8,0

Not: Sinema/tiyatro gibi sabit koltuk düzenine sahip mekânlarda katsayı yerine koltuk sayısı doğrudan kullanıcı yükü olarak alınır.

---

Hesaplama Yöntemi

Kullanıcı sayısı = Mekan alanı (m²) / Katsayı (m²/kişi)

Örnek: 100 m² net alanlı bir restoran için kullanıcı sayısı:
100 / 1,5 ≈ 67 kişi

Bu sayı, kaçış merdiveni genişliğinden çıkış kapısı adedine, yangın algılama sistemi kapasitesinden sprinkler tasarımına kadar birçok yangın güvenliği parametresinin temelini oluşturur.

---

Kullanım Yerleri

BYKHY Madde 32’de belirtilen bu katsayı, aşağıdaki hesaplamalarda zorunlu olarak kullanılır:

• Kaçış merdiveni sayısı ve genişliği (daha fazla kişi → daha geniş merdiven)
• Çıkış kapısı sayısı ve genişliği (her kapının taşıyabileceği kişi sayısı sınırlıdır)
• Yangın algılama ve uyarı sistemleri (dedektör yerleşimi, alarm süreleri)
• Sprinkler ve yangın söndürme sistemi tasarımı (su debisi, hidrolik hesaplar)
• Panik hesapları (tahliye süresi, birikme noktaları)

Ayrıca bu katsayı, Kaçış Yolu Detay, Kaçış Mesafesi ve Kaçış Merdiveni Detay gibi diğer yangın güvenliği kavramlarıyla doğrudan bağlantılıdır.

---

Kaynak

• BYKHY Madde 32 – Kullanıcı yükü hesabının tanımı ve kapsamı
• BYKHY Ek-5/A – Kullanıcı yükü katsayıları tablosu

Bu bilgiler ışığında, bir mekânın yangın güvenliği hesaplarını yaparken doğru katsayıyı seçmek hayati önem taşır. Örneğin bir depo ile bir restoran aynı katsayıyla hesaplanırsa, ya gereksiz büyük kaçış yolları ya da yetersiz tahliye kapasitesi ortaya çıkar. Bu nedenle Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’nde konuya özel bir hüküm bulunmadığı için BYKHY’deki bu tablo geçerli kabul edilir.

Umarım açıklama yeterli olmuştur. Başka bir yangın güvenliği sorusunda görüşmek üzere.