Sprinkler (Yağmurlama) Sistem Tipleri (BYKHY Madde 91-96, Kılavuz) nedir?

Elbette, sorunuzu Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) Madde 91–96 ve ilgili Kılavuz Bölüm 7 hükümlerine dayanarak cevaplıyorum. Verdiğiniz kaynak bilgileri doğrultusunda, Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nde bu konuda bir düzenleme bulunmadığından yalnızca BYKHY esas alınmıştır.

Sprinkler (Yağmurlama) Sistem Tipleri (BYKHY Madde 91-96, Kılavuz)

Sprinkler sistemleri, yangının başlangıç aşamasında müdahale ederek can ve mal kaybını önlemek amacıyla tasarlanır. BYKHY Madde 91–96 ve beraberindeki Kılavuz Bölüm 7, bu sistemleri dört ana tipe ayırır. Her tip, kullanım amacına ve çevre koşullarına göre belirlenir.

1. Islak Borulu Sistem (BYKHY Madde 91 – Genel Kural)

• Boru Durumu: Sürekli su ile dolu.
• Çalışma Prensibi: Sprinkler başlığı ısıya maruz kalıp patladığında su anında boşalır.
• Kullanım Yeri: Donma riski olmayan mahaller (oteller, ofisler, alışveriş merkezleri vb.).
• Avantajı: En hızlı tepki süresine sahiptir. Bakımı kolaydır.
• Kısıtı: Donma riski taşıyan alanlarda (soğuk depolar, açık otoparklar, dış cepheler) kullanılamaz.

2. Kuru Borulu Sistem (BYKHY Madde 92)

• Boru Durumu: Kontrol vanasından sonraki boru hattı basınçlı hava veya inert gaz ile dolu.
• Çalışma Prensibi: Başlık patladığında basınç düşer → vana açılır → borulara su dolar → su boşalır.
• Kullanım Yeri: Donma riski bulunan mahaller (soğuk hava depoları, ısıtılmayan otoparklar, hangarlar).
• Dezavantajı: Tepki süresi ıslak sisteme göre daha uzundur. Bu nedenle sistemin boyutlandırılmasında bu gecikme hesaba katılmalıdır.

3. Ön Tepkili (Pre-Action) Sistem (BYKHY Madde 93)

• Boru Durumu: Boru hattı kuru, yangın algılama sistemiyle (duman/sıcaklık) entegre çalışır.
• Çalışma Prensibi: Algılama sistemi önceden uyarı verir → vana açılır → borular suyla dolar → sprinkler başlığı patladığında su boşalır. İkili kilit mekanizması sayesinde yanlış alarmda su hasarı oluşmaz.
• Kullanım Yeri: Yanlış boşalmada büyük hasar riski olan alanlar (bilgi işlem merkezleri, arşivler, müzeler, temiz odalar).
• Avantajı: Hem erken uyarı hem de su hasarını önleme.

4. Deluge (Sel) Sistem (BYKHY Madde 94)

• Boru Durumu: Tüm başlıklar açık (kapalı değil) ve boru hattı kuru.
• Çalışma Prensibi: Yangın algılandığında vana tek seferde açılır; tüm başlıklardan aynı anda su boşalır.
• Kullanım Yeri: Hızla yayılan ve yüksek tehlikeli yangınlar (uçak hangarları, boya kabinleri, kimyasal depolama, yüksek raflı depolar).
• Özellik: Yüksek debi gerektirir, su kaynağının yeterli kapasitede olması şarttır.

Sprinkler Başlık Türleri (Kılavuz Bölüm 7)

Yukarıdaki tiplerin içinde aşağıdaki başlıklar kullanılabilir:

• Standart Başlık: Aşağı, yukarı veya yatay montaj imkânı sunar.
• Geniş Açılı (Extended Coverage) Başlık: Daha geniş bir alanı tek başlıkla kaplar, tavan yüksekliğine göre seçilir.
• Gizli (Concealed) Başlık: Estetik tavan uygulamalarında, dekorasyonu bozmaz.
• Duvar Tipi (Sidewall) Başlık: Dar koridor, küçük odalar veya duvar montajının zorunlu olduğu yerlerde tercih edilir.
• ESFR (Early Suppression Fast Response) Başlık: Yüksek raf sistemlerinde hızlı tepki ve doğrudan baskılama için kullanılır.

RTI (Response Time Index) – Tepki Süresi İndeksi (BYKHY Madde 95)

Sprinkler başlıklarının hassasiyet sınıflandırması RTI değerine göre yapılır:

• Hızlı tepkili başlıklar yangının başlangıcındaki sıcaklık artışına çabuk yanıt verir, böylece daha az su kullanarak yangını kontrol altına alır.
• Standart tepkili başlıklar ise daha