Sismik Yalıtım Detayları (B14)

Sismik yalıtım (deprem yalıtımı), binanın temeli ile üst yapısı arasına yerleştirilen özel yalıtım cihazları ile deprem kuvvetlerinin büyük ölçüde azaltılmasını sağlayan ileri düzey bir deprem koruma sistemidir. TBDY 2018 Bölüm 14 kapsamında düzenlenir.

---

📌 Kapsam (TBDY Madde 14.1)

• Deprem yalıtımı uygulanacak yeni binaların tasarım esasları
• Deprem yalıtımı uygulanarak güçlendirilecek mevcut binaların tasarım esasları
• Elastomer ve eğri yüzeyli sürtünmeli yalıtım birimlerinin kullanımı

---

🎯 Amaç (Madde 14.2)

• Üst yapıya etki eden deprem kuvvetlerinin azaltılması
• Yalıtılmış binanın doğal titreşim periyodunun uzatılması
• Enerji tüketme kapasitesinin artırılması

---

⚙️ Çalışma Prensibi

• Yalıtım cihazları binanın doğal titreşim periyodunu uzatır
• Uzun periyot → deprem spektrumunda daha düşük ivme → daha az deprem kuvveti
• Deplasman yalıtım seviyesinde yoğunlaşır, üst yapı neredeyse rijit hareket eder

---

🧱 Yalıtım Cihaz Türleri

Tür	Açıklama
Kurşun Çekirdekli Kauçuk Mesnet (LRB)	En yaygın tür, lineer olmayan davranış
Yüksek Sönümlü Kauçuk Mesnet (HDRB)	Ek sönüm sağlar
Sürtünmeli Sarkaç Mesnet (FPS)	Eğri yüzeyde kayma prensibi, triple FPS çeşitleri
Elastomerik Mesnet + Viskoz Sönümleyici	Kombine/karma sistemler

---

📐 Genel Tasarım İlkeleri (Madde 14.3)

1. Yalıtım arayüzü: Yalıtım sistemi, üst yapının altında yer alan bir yalıtım arayüzüne yerleştirilir.
2. Bina Önem Katsayısı: Deprem yalıtımı uygulanan binalarda I = 1.0 alınır.
3. İki farklı deprem düzeyi göz önüne alınır:
   • DD-2 (475 yıl, Tasarım Deprem Yer Hareketi)
   • DD-1 (2475 yıl, En Büyük Deprem Yer Hareketi)
4. Alt ve üst yapılar sınırlı süneklik düzeyine göre tasarlanabilir.

---

🎯 Performans Hedefleri

Deprem Düzeyi	Hedef
DD-2 (475 yıl)	Üst yapı → Kesintisiz Kullanım (KK)
DD-1 (2475 yıl)	Yalıtım sistemi → Kontrollü Hasar (KH)

---

🔬 Hesap ve Deney Gereklilikleri

• Zaman tanım alanında hesap zorunludur (en az 11 deprem kaydı)
• Yalıtım sistemi en az 2 adet prototip deneyi ile doğrulanmalı
• Prototip + üretim deneyleri zorunlu
• Tasarım parametreleri: efektif rijitlik, efektif sönüm, maksimum deplasman
• Üst yapı için etkin sönüm oranı %30'u aşamaz
• Rüzgar etkisi altında minimum yatay rijitlik koşulu sağlanmalı

---

🔧 Mevcut Yapılara Uygulama

Temel seviyesinde izolatör yerleştirilir. Mevcut kolonlar kesilir → izolatör takılır. Göreceli deplasmanlar azalır → hasar önlenir. Özel uygulama gerektirir. Tasarım gözetimi zorunludur.

---

✅ Avantajlar

• Üst yapıdaki deprem kuvvetleri %60-80 azalır
• Yapısal olmayan elemanlarda hasar minimuma iner
• Deprem sonrası bina kullanılabilir durumda kalır

❌ Dezavantajlar

• Yüksek başlangıç maliyeti
• Yalıtım seviyesinde ~30-50 cm hareket boşluğu gerekli
• Bakım ve periyodik kontrol zorunlu
• Yumuşak zemin koşullarında etkinliği azalır

🏢 Tipik Uygulama Alanları

• Hastaneler (deprem sonrası kullanım zorunlu)
• Tarihi yapıların korunması
• Kritik altyapı tesisleri
• Yüksek performans hedefli özel binalar

---

Kaynak: TBDY 2018 Bölüm 14