Riskli yapı tespiti yapılmamış ancak eski bir binanın deprem dayanıklılığı raporu nasıl alınır?

Böyle bir rapor almak, mevcut yapının deprem mevzuatına uygunluğunun kapsamlı bir mühendislik çalışmasıyla belgelenmesi anlamına gelir. Bu süreç, bağımsız bir inşaat mühendisinden veya bu alanda yetkin bir yapı denetim kuruluşundan alınan profesyonel bir hizmetle yürütülür ve doğrudan ilgili deprem yönetmeliğinde tanımlanan yöntemlere dayanır. Wiki'mizde bu raporun hangi kuruma başvurarak alınacağına dair idari bir prosedür yer almasa da, teknik olarak raporun hangi kurallar çerçevesinde hazırlanması gerektiği aşağıdaki gibidir.

Raporun Teknik İçeriği ve Hazırlanma Esasları

Raporun temel amacı, binanın deprem etkisi altındaki performans düzeyini (Hemen Kullanım, Kontrollü Hasar, Göçme Durumu vb.) belirlemektir. Bu değerlendirme, Deprem Mevzuatı'nın özellikle aşağıdaki bölümlerine göre yapılır:

• Zorunlu Ön İnceleme ve Veri Toplama: Raporu hazırlayacak mühendis, öncelikle binanın mevcut durumunu detaylı olarak belgelemelidir. Bu, Deprem Mevzuatı Madde 15.2'ye göre zorunludur ve binanın taşıyıcı sistemi, malzeme dayanımları (beton sınıfı, donatı durumu gibi), varsa projeleri ve görülen hasarların tespitini içerir.
• Kapasite Hesaplama Yöntemi: Binanın türüne göre bir hesap yöntemi izlenir. Örneğin:
  • Betonarme binalar için, deprem performansı Madde 15.8'de belirtilen hasar sınırları ve performans düzeyleri çerçevesinde belirlenir.
  • Yığma binalar için, performans düzeyine Madde 15.8.8'de tanımlandığı şekilde, Bölüm 11'e göre yapılan kapasite hesabı sonucunda karar verilir. Bu hesapta, deprem kuvvetini karşılayamayan duvarların kat kesme kuvvetine katkısının %40'ın altında kalıp kalmadığı gibi özel kriterler kullanılır.
• Performans Düzeyinin Belirlenmesi: Yapılan hesap ve incelemeler sonucunda binanın performans düzeyi netleştirilir. Örneğin, Madde 15.8.6'ya göre, bina “Göçmenin Önlenmesi Performans Düzeyi”ni sağlayamıyorsa Göçme Durumu'nda kabul edilir ve kullanımı can güvenliği bakımından sakıncalıdır.
• Raporun Kapsamı ve Sorumluluk: Rapor, kullanılan hesap yöntemini, malzeme test sonuçlarını ve ulaşılan performans düzeyini açıkça belirtmelidir. Unutulmamalıdır ki, Madde 15.1.7 uyarınca, depremde hasar görmüş bir binanın güçlendirme sonrası performansının belirlenmesi de bu kurallara tabidir ve mevcut hasarlı elemanların dayanımının ne ölçüde dikkate alınacağına projeden sorumlu inşaat mühendisi karar verir.

Önemli İstisna ve Uyarılar

• Hasar Sonrası Durum: Binada daha önce deprem veya başka sebeplerle oluşmuş hasarlar varsa, Madde 15.1.6'ya göre hasarlı binanın deprem güvenliği, bu bölümdeki yöntemlerle doğrudan belirlenemez. Raporun bu durumu ayrıca değerlendirmesi gerekir.
• Kapsam Dışı Yapılar: Madde 15.1.5 uyarınca, bina türünde olmayan yapılar, tarihi ve kültürel değeri olan tescilli yapılar ve anıtlar bu değerlendirmenin kapsamı dışındadır.

Referanslar:

• Mevcut Bina Performans Değerlendirme Yöntemi (Deprem Mevzuatı Mad. 15.2, 15.8)
• Yığma Binaların Performans Kriterleri (Deprem Mevzuatı Mad. 15.8.8)
• Hasar Sonrası Değerlendirme Kısıtı (Deprem Mevzuatı Mad. 15.1.6)