Riskli Yapı Tespiti nedir?

Merhaba, sorunuzu yanıtlarken sadece verilen yönetmelik bilgilerini kullanıyorum. Öncelikle Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nde (PAİY / Tip İmar) Riskli Yapı Tespiti ile ilgili özel bir hüküm bulunmamaktadır. Bu nedenle doğrudan 6306 sayılı Kanun ve Riskli Yapıların Tespit Edilmesine İlişkin Esaslar kapsamındaki bilgilere başvuruyorum.

Riskli Yapı Tespiti Nedir?

Riskli Yapı Tespiti, 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında binaların deprem güvenliğinin değerlendirilmesi ve riskli olup olmadığının belirlenmesi sürecidir. Bu süreç, yapıların taşıyıcı sistemlerinin incelenmesi, numune alınması ve Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY) 2018'e göre deprem performansının değerlendirilmesi esasına dayanır.

Genel Kurallar (6306 sayılı Kanun ve İlgili Esaslar)

• Başvuru Yetkisi: Riskli yapı tespiti, yapı sahibinin başvurusuyla veya Bakanlık tarafından resen yapılabilir.
• Uygulayıcı: Tespit işlemi yalnızca lisanslı kuruluşlar tarafından gerçekleştirilir. Bu kuruluşlar, Bakanlıkça yetkilendirilmiş teknik ekiplerdir.
• Değerlendirme Kriteri: Yapının deprem performansı, TBDY 2018'de belirtilen Deprem Performans Hedefi'ne göre belirlenir. Yani bina, mevcut yönetmeliğin öngördüğü can güvenliği seviyesini sağlayamıyorsa "riskli" kabul edilir.
• Sonuç: Riskli bulunan yapılar yıkılmak zorundadır. Ancak güçlendirme seçeneği de mümkündür; bunun için ayrı bir güçlendirme raporu hazırlanması gerekir.

Süreç Adımları

1. Başvuru: Yapı sahibi veya Bakanlık tarafından lisanslı kuruluşa başvuru yapılır.
2. İnceleme ve Numune Alma: Lisanslı kuruluş, yapının taşıyıcı sistemini inceler, beton ve donatı numuneleri alır.
3. Rapor Hazırlama: Yapılan testler ve hesaplamalar sonucunda riskli veya risksiz olduğuna dair bir rapor düzenlenir.
4. İtiraz Süresi (15 gün): Raporun tebliğinden itibaren 15 gün içinde ilgili idareye itiraz edilebilir. Bu süre geçtikten sonra rapor kesinleşir.
5. Tahliye ve Yıkım (60+30 gün): Riskli kararı kesinleşen yapı, 60 gün içinde tahliye edilir. Tahliye için ek süre talep edilirse en fazla 30 gün daha verilebilir. Tahliye sonrası yıkım gerçekleştirilir.
6. Yeniden Yapım: Yıkım sonrası arsa üzerinde, imar mevzuatına uygun şekilde yeni bir bina inşa edilebilir.

Haklar ve Destekler

• Kira Yardımı: Tahliye süresince yapı sahibine veya kiracıya kira yardımı yapılır.
• Kredi Desteği: Yeniden yapım veya güçlendirme için faizsiz veya düşük faizli kredi desteği sağlanır.
• Harç ve Vergi Muafiyetleri: Riskli yapının yıkımı ve yeniden inşası sırasında belirli harç ve vergilerden muafiyet tanınır.

Sık Yapılan Hatalar

1. İtiraz Süresini Kaçırmak: 15 günlük itiraz süresi dolduktan sonra itiraz hakkı kaybedilir ve rapor kesinleşir.
2. Güçlendirme Seçeneğini Bilmemek: Her riskli yapı yıkılmak zorunda değildir. Eğer teknik olarak mümkünse, güçlendirme raporu hazırlanarak bina deprem güvenliği sağlanabilir.

İlgili Kavramlar

• Deprem Performans Hedefi: TBDY 2018'de tanımlanan, binanın deprem sonrası ulaşması gereken performans seviyesi.
• Kentsel Dönüşüm Süreci: Riskli yapıların tespiti, yıkımı ve yeniden yapımını kapsayan bütüncül süreç.
• Deprem Tasarım Sınıfı (DTS): Binanın bulunduğu bölgenin depremselliğine ve yapının kullanım amacına göre belirlenen tasarım sınıfı.

Kaynak

• 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun
• Riskli Yapıların Tespit Edilmesine İlişkin Esaslar

Umarım bu açıklama sorunuzu netleştirmiştir. Başka bir konuda yardımcı olmamı isterseniz çekinmeden sorabilirsiniz.