Mimar ve Mühendisin Mesleki Sorumlulukları

İlgili Yönetmelik: Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği (PAİY) — Madde 28

Öncelikle belirtmeliyim ki, mimar ve mühendislerin mesleki sorumlulukları, Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin 28. maddesinde "fenni mesuliyet" kavramı altında düzenlenmiştir. Bu madde, yapı üretim sürecinde mimar ve mühendislerin kamu adına üstlendiği denetim görevini, yasal dayanaklarını ve bu görevi yerine getirirken dikkat etmeleri gereken hususları açıkça ortaya koymaktadır.

---

Fenni Mesuliyetin Kapsamı

PAİY Madde 28'e göre, yapıda inşaat ve tesisat işleri ile kullanılan malzemelerin kamu adına denetimi, fenni mesuliyet olarak tanımlanır ve bu sorumluluk, ruhsat eki etüt ve projelerin gerektirdiği uzmanlığa sahip meslek mensupları tarafından ayrı ayrı üstlenilmek zorundadır. Yani bir yapıda mimar, inşaat mühendisi, makine mühendisi, elektrik mühendisi gibi farklı uzmanlık alanlarındaki meslek mensupları, kendi alanlarına giren işlerden ayrı ayrı sorumludur.

Bu sorumluluk kapsamında fenni mesul mimar ve mühendisler şunları denetlemekle yükümlüdür:

• Yapının, tesisatı ve malzemeleri ile birlikte İmar Kanunu'na ve ilgili diğer mevzuata uygunluğu
• Uygulama imar planına, ruhsata ve ruhsat eki etüt ile projelere uygunluk
• Standartlara ve teknik şartnamelere uygunluk

---

Bildirim Yükümlülüğü (6 İş Günü Kuralı)

Fenni mesullerin en kritik sorumluluklarından biri, olumsuz durumları idareye bildirme yükümlülüğüdür. Madde 28'in açık hükmüne göre, fenni mesuller aşağıdaki durumlarda altı iş günü içinde ilgili idareye yazılı bildirim yapmak zorundadır:

1. Yapıda yetki belgesi olmayan usta çalıştırılması durumu
2. Şantiye şefi bulundurulmaksızın yapım işinin sürdürülmesi
3. Yapının mevzuata aykırı yapılması
4. Fenni mesulün istifası halinde

Önemli uyarı: Bu bildirim yapılmazsa, fenni mesuller kanuni mesuliyetten kurtulamaz. Yani aksi bir durum tespit edildiğinde sessiz kalmak, mimar veya mühendisi sorumluluktan kurtarmaz; aksine bu sessizlik onları da hukuken sorumlu kılar.

---

İstifa ve Ölüm Durumunda Sorumluluk

PAİY Madde 28, fenni mesulün istifası veya ölümü halinde de sorumluluğu düzenlemiştir:

• Fenni mesulün istifası halinde, istifa tarihinden önce yapılan işlere dair sorumluluğu devam eder.
• Yeni atanan fenni mesul, daha önce yapılan işlerin denetlenmesinden, eksiklik ve hataların giderilmesini sağlamaktan ve bildirimde bulunmaktan da sorumludur.
• Tespit edilen eksiklik ve hatalar giderilmedikçe inşaatın devamına izin verilmez.

Ayrıca, fenni mesulün istifası veya ölümü halinde, başka bir meslek mensubu fenni mesuliyeti üstlenmedikçe yapının devamına izin verilmez. Bu hüküm, inşaatın kontrolsüz bir şekilde devam etmesini engellemektedir.

---

Yasaklar ve Diğer Yükümlülükler

Fenni mesullerin uyması gereken bazı yasaklar da bulunmaktadır:

• Fenni mesuller, mesuliyet üstlendikleri yapı ile alakalı olarak yapı müteahhitliği, şantiye şefliği, taşeronluk ve malzeme satıcılığı yapamaz.
• Yapı sahibi, kendi yapısının fenni mesuliyetini üstlenemez.

Bunun yanı sıra fenni mesuller, denetim faaliyetine yardımcı olmak üzere uygun nitelikte ve sayıda fen adamı istihdam etmek ve yapım işlerinin denetimine ilişkin ayrıntılı bütün belgeler ile mimarlık ve mühendislik hizmetleri raporunu idareye vermek ve yapı kullanma izin belgesini imzalamak mecburiyetindedir.

---

Sonuç

Özetle, mimar ve mühendislerin mesleki sorumlulukları, yapının mevzuata, projeye ve standartlara uygun olarak inşa edilmesini sağlamak, aykırılıkları 6 iş günü içinde idareye bildirmek, istifa halinde eski işlerden sorumlu olmaya devam etmek ve belirli yasaklara uymak şeklinde sıralanabilir. Bu sorumluluklar, kamu yararını ve yapı güvenliğini korumayı amaçlamaktadır.