Deprem Hesap Yöntemleri (Bölüm 4) nasıl yapılır?

Öncelikle Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’ni (PAİY) kontrol ediyorum. PAİY’de deprem hesap yöntemlerine dair doğrudan bir hüküm bulunmamaktadır. Bu nedenle, verilen kaynak bilgileri doğrultusunda Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) Bölüm 4’e başvuruyorum.

TBDY 2018 – Bölüm 4: Deprem Hesap Yöntemleri

Bu bölümde iki temel hesap yöntemi tanımlanmıştır. Aşağıda her bir yöntemin hangi koşullarda kullanıldığını ve temel özelliklerini açıklıyorum.

4.3 – Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi

Bu yöntem basit ve düzenli binalar için uygundur. Yapının deprem davranışının, doğrusal elastik kabul edilebildiği ve yüksek mod etkilerinin ihmal edilebildiği durumlarda kullanılır.

• Uygulama alanı: Kat adedi sınırlı, planda ve düşeyde düzenli taşıyıcı sisteme sahip binalar.
• Temel prensip: Deprem etkisi, taban kesme kuvveti cinsinden tek bir eşdeğer statik yüke indirgenir. Bu yük kat hizalarına dağıtılarak yapı elemanlarına etkitilir.
• Hesap adımları: TBDY’nin ilgili maddesinde (4.3) spektral ivme katsayısı, bina periyodu, taban kesme kuvveti ve kat kesme kuvvetlerinin belirlenmesine yönelik formüller ve sayısal sınırlar verilmiştir.

4.4 – Modal Hesap Yöntemi

Bu yöntem, eşdeğer deprem yükü yönteminin yetersiz kaldığı düzensiz, yüksek veya burulma etkisi önemli yapılar için kullanılır.

• Uygulama alanı: Kat adedi fazla (genellikle 8 kat ve üzeri), planda veya düşeyde düzensizlik bulunan yapılar.
• Temel prensip: Yapının her bir titreşim modu ayrı ayrı hesaplanır ve bu modların katkısı istatistiksel yöntemlerle (kareler toplamının karekökü veya tam karesel birleştirme) birleştirilir.
• Hesap adımları: TBDY Madde 4.4’te mod şekilleri, modal katılım faktörleri, mod birleştirme kuralları ve yeterli mod sayısının belirlenmesi detaylandırılmıştır. Bu yöntem, yapının gerçek dinamik davranışına daha yakın sonuç verir.

Hangi Yöntemi Seçmeli?

• Basit ve düzenli binalar (örneğin 2-3 katlı, simetrik planlı konutlar) için Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi yeterli ve pratik bir çözümdür.
• Düzensiz veya yüksek yapılar (örneğin 10 katlı bir ofis binası, bodrum katlı ve çıkmalı yapılar) ise Modal Hesap Yöntemi ile analiz edilmelidir.

Yönetmelik, bu iki yöntem arasında geçiş için kesin kriterler belirlemiştir (bina yüksekliği, düzensizlik türleri, periyot sınırları gibi). Ancak verilen bilgiler kapsamında bu kriterlerin sayısal değerlerine yer verilmemiştir