İnşaatta çevre kirliliği önlemleri nelerdir?

Merhaba! İnşaat faaliyetleri sırasında çevre kirliliğini önlemek, hem yasal zorunluluk hem de toplumsal sorumluluğumuzdur. Bu konuda Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği (Tip İmar Yönetmeliği) kapsamında doğrudan bir madde bulunmamakla birlikte, İmar Kanunu (3194) – Madde 40 en temel ve bağlayıcı hükmü ortaya koymaktadır. Ayrıca Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) içinde çevre kirliliğini önlemeye yönelik planlama esasları yer almaktadır. Aşağıda bu iki kaynağı birlikte değerlendirerek inşaatta alınması gereken çevre kirliliği önlemlerini açıklıyorum.

1. İmar Kanunu (3194) – Madde 40: Genel ve Doğrudan Hüküm

Kaynak: İmar Kanunu (3194), Madde 40

Bu madde, arsa ve binalarda umumun sağlık ve selametini ihlal eden, şehircilik, estetik veya trafik bakımından mahzurlu görülen her türlü enkaz, birikinti, gürültü ve duman gibi olumsuzlukların giderilmesini emreder. Maddede şu esaslar vurgulanmıştır:

• Enkaz ve birikintiler: İnşaat sırasında oluşan moloz, hafriyat toprağı, atık malzeme gibi birikintilerin çevreye yayılması, görüntü kirliliği yaratması veya sağlık riski oluşturması halinde ilgiliye tebliğ yapılır ve belirtilen sürede giderilmesi istenir.
• Gürültü ve duman: İnşaat makinelerinden kaynaklanan aşırı gürültü, toz ve duman emisyonu da aynı kapsamda değerlendirilir. Bu tür tesislerin (beton pompası, kompresör vb.) faaliyeti durdurulabilir.
• Mecra, lağım, çukur, kuyu: İnşaat alanında açılan çukurlar, kuyular veya atık su deşarj noktaları, çevre kirliliğine veya güvenlik riskine yol açıyorsa mahzurları giderilir.
• Yaptırım mekanizması: Tebliğe uyulmazsa belediye veya valilik mahzuru doğrudan giderir ve masrafı %20 fazlasıyla arsa sahibinden tahsil eder. Mahzur yaratanın faaliyeti de durdurulabilir.

Bu madde doğrudan inşaat sahasındaki geçici kirlilik unsurlarına (hafriyat, gürültü, toz, atık) müdahale yetkisi verir. İnşaatın her aşamasında çevre düzeni, toz kontrolü, gürültü yönetimi ve atık biriktirme alanlarının düzenlenmesi bu madde kapsamında zorunludur.

2. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) – Madde 20: Planlama Boyutu

Kaynak: BYKHY – İmar İlgili, Madde 20

Bu madde doğrudan inşaat kirliliğini değil, çevre düzeni planı revizyon ve değişiklik şartlarını düzenlese de, çevre kirliliğinin önlenmesi bu kapsamda önemli bir kriterdir:

• Madde 20/2-b'ye göre, çevre düzeni planı değişikliklerinde “çevrenin korunması” ve “çevre kirliliğinin önlenmesi” esas alınır.
• Madde 20/2-ç'de ise plan değişikliği için “altyapı etkilerini değerlendiren rapor” istenir. Bu rapor, inşaatın çevreye olan etkilerini (su, hava, toprak kirliliği) öngörür ve gerekli önlemleri planlar.

Yani, inşaat öncesi planlama aşamasında çevre kirliliği riskleri değerlendirilmeli; hafriyat yönetimi, atık bertarafı, toz ve gürültü kontrol stratejileri proje onay sürecinde belgelenmelidir.

Özet ve Uygulama Tavsiyeleri

İnşaatta çevre kirliliği önlemleri İmar Kanunu Madde 40 ile doğrudan düzenlenmiş olup, aşağıdaki pratik adımlar atılmalıdır: