Göreli Kat Ötelemesi Kontrolü — Pratik

Tanım

Deprem etkisi altında ardışık iki kat arasındaki yatay yerdeğiştirme farkıdır. Yapısal ve yapısal olmayan elemanların hasar görmemesi için belirli sınırlar içinde tutulması zorunludur.

Kaynak: TBDY 2018 Bölüm 4.9

---

Nasıl Hesaplanır?

1. Azaltılmış deprem yükü ile analiz yapılır
2. Her katta kolon/perde uçlarındaki yatay yerdeğiştirmeler bulunur
3. Ardışık iki kat arasındaki fark alınır → azaltılmış göreli kat ötelemesi (Δi)
4. Etkin göreli kat ötelemesi (δi) hesaplanır:

δi = R × Δi / I

• R: Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı
• I: Bina Önem Katsayısı

5. Bulunan δi değeri kat yüksekliğine (h) bölünerek oran kontrol edilir

---

Sınır Değerleri

Durum	Sınır
Gevrek dolgu duvarı bitişik (sıvasız tuğla duvar, çerçeveye bitişik)	δ × λ / h ≤ 0.008
Esnek derzli dolgu duvarı (duvar ile çerçeve arası esnek derz var)	δ × λ / h ≤ 0.016

• δ: Etkin göreli kat ötelemesi
• λ: DD-3 / DD-2 spektral ivme oranı
• h: Kat yüksekliği

---

Pratikte Etkisi ve Çözüm

• Sınırı aşan katlarda taşıyıcı sistem rijitliği artırılmalıdır (perde ekleme, kolon büyütme)
• Gevrek dolgu duvarı olan binalarda sınır çok sıkıdır (0.008)
• Esnek derz yapılması halinde sınır 2 kat gevşer (0.016)

---

Deprem Derzi

Komşu binalar arasında bırakılması gereken minimum boşluk:

• 6 m yüksekliğe kadar: en az 30 mm
• Her 3 m ek yükseklik için: +10 mm

Bitişik binalarda çarpışma hasarı riski nedeniyle bu boşluk şarttır.

---

Sık Yapılan Hatalar

1. Rijitliği ihmal etmek: Sadece dayanımın yeterli olması yetmez; rijitlik de sağlanmalıdır
2. Dolgu duvar etkisini göz ardı etmek: Yumuşak kat oluşumunda dolgu duvar kaldırıldığında öteleme artar, sınır aşılabilir

---

İkinci Mertebe Etkileri (P-Delta)

• Göreli kat ötelemesi büyüdükçe P-delta etkisi artar
• İkinci mertebe gösterge değeri θ hesaplanır
• θ sınırı aşarsa → iç kuvvetler büyütme katsayısı ile artırılır