Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi (EDYY) — Kapsamlı Açıklama

Tanımı ve Yeri

Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi (EDYY), TBDY 2018 Bölüm 4.7'de ayrıntıları verilen bir doğrusal deprem hesap yöntemidir. Dayanıma Göre Tasarım kapsamında kullanılan iki temel doğrusal yöntemden biridir (diğeri Modal Hesap Yöntemleri — Mod Birleştirme Yöntemi ve Mod Toplama Yöntemi).

EDYY, binaya etkiyen deprem yüklerini, yapının hakim doğal titreşim periyoduna bağlı olarak hesaplanan eşdeğer statik yatay yükler şeklinde temsil eder. Yöntem, birbirine dik (X) ve (Y) deprem doğrultularında ayrı ayrı uygulanır.

---

Hangi Binalarda Uygulanabilir?

EDYY'nin uygulanabileceği binalar Tablo 4.4 ile sınırlandırılmıştır. Wiki/mevzuat içeriğinde Tablo 4.4'ün tam detayı bulunmamakla birlikte, verilen bilgilere göre uygulama koşulları şunlardır:

Koşul Grubu 1 (DTS'ye ve yapı özelliklerine bağlı):

• T₁ < 2.0 saniye ve BYS ≥ 6 ve düzensizlik yok (DTS-1 ve DTS-2 için)
• VEYA
• Tüm DTS-3 ve DTS-4 binaları (herhangi bir ek koşul olmaksızın)

Koşul Grubu 2 (alternatif):

• DTS = 4a olan binalar
• VEYA
• HN ≤ 25 m (bina yüksekliği 25 metreyi aşmayan) ve düzenli yapılar

---

Yöntemin Temel Adımları

1. Taban Kesme Kuvveti Hesabı

Toplam taban kesme kuvveti aşağıdaki formülle hesaplanır:

Vt = W × SDS / (R × I)

Burada:

• W: Binanın toplam ağırlığı
• SDS: Kısa periyot tasarım spektral ivme katsayısı
• R: Taşıyıcı sistem davranış katsayısı
• I: Bina önem katsayısı

2. Hakim Doğal Titreşim Periyodu

Periyot iki şekilde belirlenebilir:

a) Hesap yoluyla (4.7.3.1): Yapının kütle ve rijitlik özelliklerinden hesaplanır.

b) Ampirik yolla (4.7.3.4): Aşağıdaki koşullarda doğrudan ampirik periyot alınabilir:

• DTS = 1, 1a, 2, 2a olan binalarda
• DTS = 3, 3a, 4, 4a olan tüm binalarda

Ampirik periyot Denk.(4.27) ile hesaplanır. Katsayılar:

• Sadece betonarme çerçeveler: Ct
• Çelik çerçeveler veya çaprazlı çelik çerçeveler: farklı Ct
• Diğer tüm binalar: farklı Ct
• Deprem etkilerinin tamamının betonarme perdelerle karşılandığı binalarda: Ct, Denk.(4.28a) ile hesaplanan özel bir katsayıdır (eşdeğer alan Denk.(4.28b) ile bulunur)

3. Burulma Hesabı (4.7.4)

Eğer binanın herhangi bir katında A1 türü düzensizlik (burulma düzensizliği) varsa:

• 4.5.10.2'ye göre uygulanan %5 ek dışmerkezlik, ηbi ≥ 1 olmak koşuluyla, her iki deprem doğrultusu için Denk.(4.29) ile hesaplanan Dbi katsayısı ile çarpılarak büyütülür.

4. Bodrumlu Binaların Hesabı (4.7.5)

3.3.1'de tanımlanan, dıştan rijit perdelerle çevrelenen bodrumların bulunduğu binalarda:

• Binanın üst bölümü ve bodrumlu alt bölümü bir arada, ortak tek bir taşıyıcı sistem olarak modellenir.

---

Modal Hesap Yöntemleri ile Karşılaştırma

• Modal Hesap Yöntemleri (Mod Birleştirme veya Mod Toplama), tüm binaların deprem hesabında kullanılabilir.
• EDYY ise yalnızca Tablo 4.4'te belirtilen koşulları sağlayan binalarda kullanılabilir (daha sınırlı kapsam).
• EDYY daha basit ve pratiktir; Modal Yöntemler daha karmaşık ama daha kapsamlıdır.

---

Önemli Not

EDYY, Deprem Tehlike Haritaları'ndan alınan spektral ivme katsayıları (SDS, SD1) ve yerel zemin sınıfı bilgileriyle birlikte kullanılır. Yöntem, DD-2 (standart tasarım depremi — 50 yılda aşılma olasılığı %10) düzeyi esas alınarak uygulanır.

---

Kaynaklar: TBDY 2018 Bölüm 4.6, 4.7; Wiki maddeleri [1], [2], [3], [5], [8].