Engelliler Kanunu Tanımlar (M.3) nedir?

Merhaba,

Engelliler Kanunu’nun 3. maddesinde yer alan tanımlar hükmü, engelli bireylerin toplumsal hayata tam ve etkin katılımını sağlamak amacıyla getirilen en temel kavramsal çerçeveyi oluşturur. Sorumluluk alanınızda bu tanımın doğru anlaşılması, özellikle yapı mevzuatı uygulamalarında erişilebilirlik koşullarının tesis edilmesi açısından kritik öneme sahiptir.

Engelliler Kanunu Madde 3 – Tanımlar

Kaynak: Engelliler Kanunu (Resmî Gazete Tarihi: 07.07.2005, Sayı: 25868) – Madde 3

Engelli: Fiziksel, zihinsel, ruhsal ve duyusal yeti kaybı nedeniyle topluma katılımı kısıtlayan tutum ve çevre koşullarından etkilenen birey.

Bu madde kapsamında “engelli” kavramı, yalnızca bireydeki bir eksiklik veya kayıp olarak değil; aynı zamanda çevresel ve toplumsal engellerle birlikte ele alınmaktadır. Diğer bir deyişle, bir kişinin engelli sayılması için hem yeti kaybının varlığı hem de bu kaybın tutum ve çevre koşulları nedeniyle topluma katılımını kısıtlaması gerekmektedir.

Tanımda geçen ana unsurlar şunlardır:

• Fiziksel, zihinsel, ruhsal ve duyusal yeti kaybı: Vücut yapısı, işlevi, zihinsel kapasite, ruhsal durum veya duyu organlarındaki kalıcı ya da geçici kayıplar.
• Topluma katılımı kısıtlayan tutum: Ayrımcılık, önyargı, bilgi eksikliği gibi sosyal engeller.
• Çevre koşulları: Fiziksel çevre (binalar, yollar, ulaşım araçları), bilgiye erişim, iletişim araçları, hizmetlerin sunumu gibi yapısal ve yönetsel faktörler.
• Etkilenen birey: Tüm bu faktörlerin birleşmesi sonucu topluma eşit koşullarda katılamayan kişi.

Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği ile İlişkisi

Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği (PAİY), engelli tanımı konusunda doğrudan bir düzenleme içermemekle birlikte, erişilebilirlikle ilgili hükümlerinde Engelliler Kanunu’ndaki bu tanımı referans alır. PAİY’nin “Tanımlar” başlıklı 4. maddesinde “engelli” ayrıca tanımlanmamış, bu nedenle üst norm olan Kanun’daki tanım geçerlidir. Ayrıca PAİY’nin “Erişilebilirlik” başlıklı 6. bölümü (Md. 36-44 arası) ve “Yapıların Engelliler İçin Uygun Hale Getirilmesi” başlıklı 57. maddesi, bu tanım üzerine inşa edilmiştir. Örneğin, PAİY Madde 57’de yer alan “Binalar, engellilerin kullanımına uygun şekilde projelendirilir ve yapılır” hükmü, Engelliler Kanunu’nda tanımlanan “engelli” bireyin ihtiyaçlarını karşılamayı amaçlar.

Uygulamada Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

1. Erişilebilirlik kavramı: Tanımda dolaylı olarak yer alan erişilebilirlik, yapı mevzuatında ayrıca düzenlenmiştir. PAİY Madde 4/1-b’deki “erişilebilirlik” tanımı da Engelliler Kanunu’na atıf yapar: “Binalar ve açık alanlar dahil olmak üzere yapılı çevrenin, engellilerin bağımsız ve güvenli bir şekilde kullanımına imkan verecek şekilde tasarlanması ve düzenlenmesidir.”

2. Yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni aşamaları: Projelerin Engelliler Kanunu Madde 3’teki tanıma uygun tüm engel gruplarını (fiziksel, zihinsel, ruhsal, duyusal) kapsayacak şekilde hazırlanması gerekir. Örneğin, sadece tekerlekli sandalye kullanıcıları değil, görme veya işitme engelliler için de gerekli düzenlemeler yapılmalıdır.

3. Denetim sorumluluğu: Yapı Denetim Hizmetleri Sözleşmesi kapsamında, denetçi firma projenin Engelliler Kanunu’na ve PAİY’e uygunluğunu kontrol etmekle yükümlüdür. Engelliler Kanunu’ndaki tanımın eksik veya yanlış yorumlanması, denetim sürecinde eksikliklere yol açabilir.

Sonuç

Engelliler Kanunu Madde 3, engelli bireyi sosyal model çerçevesinde tanımlayarak, yapı mevzuatındaki erişilebilirlik hükümlerinin temelini oluşturur. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’nde bu tanıma aykırı herhangi bir düzenleme bulunmadığından, proje ve uygulamalarda doğrudan bu madde esas alınmalıdır. Özellikle mimari projelerde, tüm yeti kaybı türleri (fiziksel, zihinsel, ruhsal, duyusal) ve çevresel engeller dikkate alınarak tasarım yapılması, hem yasal uyum hem de toplumsal katılımın sağlanması açısından zorunludur.

Umarım açıklayıcı olmuştur. Başka bir konuda yardımcı olmamı isterseniz lütfen belirtiniz.