Donatısız Yığma Bina Nedir?

Merhaba, donatısız yığma bina konusunu Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY) 2018 Bölüm 11 kapsamında detaylandırayım.

Donatısız yığma bina, taşıyıcı duvarların hiçbir şekilde donatı (çelik çubuk) kullanılmadan, sadece kargir birimler (tuğla, briket, taş gibi) ve harçla oluşturulduğu bina türüdür. Bu sistemde süneklik düzeyi oldukça sınırlıdır — yani deprem anında enerji tüketme kapasitesi düşüktür, bu nedenle deprem kuvveti çok az azaltılır (R katsayısı = 2, en düşük değer).

Kat Sınırlamaları (TBDY 2018, Bölüm 11)

Deprem Tasarım Sınıfına (DTS) göre izin verilen maksimum kat adetleri şöyledir:

Ek olarak:

• Çatı katı alanı, temel alanının %25'ini geçemez.
• Sadece tek bodrum kat yapılabilir.

Bu sınırlamalar, donatısız yığma yapıların deprem güvenliği için kritik öneme sahiptir. Karşılaştırma yapmak gerekirse: donatılı yığma binalarda aynı DTS sınıflarında 5-6 kata kadar izin verilirken, kuşatılmış yığma binalarda 3-4 kata çıkılabilmektedir.

Malzeme Kuralları (TBDY 2018, Bölüm 11)

• Kargir birim: Minimum basınç dayanımı 5.0 MPa (derzlere dik yönde)
• Harç: Minimum basınç dayanımı 5.0 MPa
• Betonarme bileşenler (hatıl, lento): Minimum C25
• Yasaklı malzemeler: Boşluklu beton briket, kerpiç, moloz taş, ponza taşı kesinlikle kullanılamaz.

Dikkat edilmesi gereken nokta: Donatılı yığma binalarda harç dayanımı 10.0 MPa iken, donatısız yığmada 5.0 MPa yeterlidir. Çünkü donatısız sistemde harçtan beklenen performans daha düşüktür.

Duvar Kuralları (TBDY 2018, Bölüm 11)

• Tüm derzler (hem yatay hem düşey) harçla tamamen doldurulmalıdır — boş derz kesinlikle yasaktır.
• Duvar kalınlığı ve yükseklik/kalınlık oranı sınırlandırılmıştır (belirtilen değerler wiki'de tam verilmemiş, ancak plandaki duvar alanı kontrolü yapılır).
• Plandaki toplam duvar alanı, deprem kuvvetlerini güvenle aktaracak şekilde hesaplanmalıdır.

Hatıl Zorunluluğu (TBDY 2018, Bölüm 11)

• Her kat seviyesinde yatay betonarme hatıl bulunmalıdır.
• Kapı ve pencere üstlerinde lento kullanılmalıdır.
• Hatıllar sürekli olmalı ve birbiriyle bağlantılı şekilde donatılmalıdır.
• Parapet duvarlarında yükseklik sınırı ve ek hatıl kuralları uygulanır.

Bu hatıllar, duvarların bütünsel davranmasını sağlar ve çatlak oluşumunu sınırlar. Ancak donatısız sistemde hatıllar duvarın içinde değil, sadece yüzeydedir — bu nedenle sargılama etkisi kuşatılmış yığmaya göre daha zayıftır.

Özet ve Karşılaştırma

| Özellik | Donatısız Yığma | Kuşatılmış Yığma | Donatılı Yığ