Deprem Hesap Yöntemleri nasıl yapılır?

Merhaba! Deprem hesap yöntemleriyle ilgili sorunuzu, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) kapsamında, öncelik kuralına uygun olarak yanıtlıyorum. Verilen wiki içeriğinde Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’ne dair herhangi bir bilgi bulunmadığından, doğrudan deprem yönetmeliği hükümlerini kullanıyorum.

---

🏗️ Deprem Hesap Yöntemleri (TBDY 2018 – Bölüm 4)

Deprem hesabı, yapının taşıyıcı sistemine etkiyen deprem kuvvetlerinin ve yerdeğiştirmelerin belirlenmesi için kullanılan yöntemleri kapsar. TBDY’de iki temel yöntem tanımlanmıştır:

1️⃣ Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi (EDYY)

Bu yöntem, basit ve düzenli binalar için kullanılır. Deprem etkisi, yapının toplam ağırlığına bağlı olarak hesaplanan bir taban kesme kuvveti ile temsil edilir.
Formül:
Toplam taban kesme = W × SDS / R × I

• W: Binanın toplam ağırlığı
• SDS: Kısa periyot tasarım spektral ivme katsayısı
• R: Taşıyıcı sistem davranış katsayısı (Tablo 4.1)
• I: Bina önem katsayısı (Tablo 3.1)

Not: Wiki’de yalnızca formülün iskeleti verilmiştir; R ve I katsayılarının sayısal değerleri bu içerikte yer almadığından, bu konuda yeterli bilgi bulunmamaktadır.

2️⃣ Modal Hesap Yöntemi (MBY)

Daha karmaşık ve düzensiz yapılar için önerilen bu yöntemde, yapının birden çok titreşim modu dikkate alınır. Deprem kuvvetleri, her mod için ayrı ayrı hesaplanarak birleştirilir. Yöntemin detayları TBDY Bölüm 4.4’te açıklanmıştır ancak wiki içeriğinde yalnızca adı geçmektedir; hesaplama adımları, formüller ve katsayılar hakkında bilgi bulunmamaktadır.

---

🧱 Yapısal Olmayan Bina Elemanlarının Tasarımı (TBDY Ekleri – Bölüm 6)

Deprem etkisi altında yapısal olmayan elemanların (cephe panelleri, asma tavanlar, mekanik/elektrik donanımlar vb.) hesabı ayrı bir bölümde ele alınmıştır:

6.1.2 – Yapısal olmayan elemanlar yapıya sabit bağlanmalı ve bağlantı elemanları eşdeğer deprem yüklerini karşılayacak kapasitede olmalıdır.
6.1.3 – Eleman ağırlığı, bulunduğu kat toplam ağırlığının %10’undan büyükse, bina taşıyıcı sisteminin parçası sayılır ve hesaba dahil edilir.

Eşdeğer Deprem Yükü Hesabı (Denk. 6.1)

Fp = (Wp × ap × Ip) / (Rp × g)

• Wp: Elemanın çalışır durumdaki kütlesi
• ap: Elemana etkiyen en büyük toplam ivme (Denk. 6.2 veya 6.3 ile hesaplanır)
• Ip: Bina önem katsayısı (Tablo 3.1)
• Rp: Eleman davranış katsayısı (Tablo 6.1 veya 6.2)
• g: Yerçekimi ivmesi (9.81 m/s²)

ap değeri iki alternatifle bulunur:

• (a) Doğrusal hesap (Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi) sonucu elde edilen mutlak ivme
• (b) Modal hesap sonucu modal ivmelerin karelerinin toplamının karekökü (SRSS)

Önemli Eksiklik: Tablo 6.1 (Mimari elemanlar için büyütme ve davranış katsayıları) ve Tablo 6.2 (Mekanik/elektrik donanım için) wiki içeriğinde yer almamaktadır. Bu nedenle ap, Rp ve Ip katsayılarının somut değerleri verilememektedir.

6.2.4 – Eşdeğer deprem yükü, birbirine dik iki yatay doğrultuda ayrı ayrı uygulanır.
6.2.5 – Askı tipi bağlantılarda (zincir, kablo) deprem kuvvetleri ayrıca hesaplanır.

---

⚠️ Öncelik Kuralı ve Eksiklikler

Öncelik kuralı gereği önce Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’ne bakılmalıdır. Ancak wiki içeriğinde bu yönetmeliğe ait hiçbir bilgi bulunmamaktadır. Bu nedenle TBDY hükümleri doğrudan uygulanmıştır.

• Sayısal değerler (R, I, SDS, büyütme katsayıları vb.) verilen wiki metninde bulunmadığı için hesaplama yapılamamıştır.
• Deprem hesap yöntemleri konusunda yalnızca isimler ve temel formül bilgisi mevcuttur; uygulama adımları, örnekler ve katsayı tabloları eksiktir.

---

✅ Özet

• EDYY (Bölüm 4.3): Taban kesme = W × SDS / R × I – basit binal