Çelik Malzeme Özellikleri (Çelik Yönetmeliği Bölüm 2) nedir?

Merhaba değerli meslektaşım,

Çelik malzeme özellikleriyle ilgili sorunuza, yürürlükteki Çelik Yapıların Tasarım, Hesap ve Yapım Esaslarına Dair Yönetmelik (YST-Y01) ve bu yönetmeliğin eklerinden derlenen bilgilerle yanıt veriyorum. Öncelik kuralı gereği Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nde bu teknik detaylar yer almadığından doğrudan çelik yönetmeliği hükümleri kullanılmıştır.

---

Yönetmelik Kapsamı ve Sınır Şartları

Çelik Yapıların Tasarım, Hesap ve Yapım Esaslarına Dair Yönetmelik Madde 2’ye göre bu yönetmelik; bina türü çelik yapı sistemleri ile düşey ve yatay yük taşıyıcı elemanlar içeren diğer çelik yapı sistemlerini kapsar. Aynı maddenin ikinci fıkrasında belirtildiği üzere, cidar kalınlıkları 2.5 mm’den az olmayan çelik boru ve kutu profiller ile eleman karakteristik kalınlıkları 4 mm’den az olmayan diğer çelik profiller bu yönetmeliğin kapsamındadır. Yani projenizde bu kalınlıkların altındaki malzemeleri kullanıyorsanız bu yönetmelik uygulanmaz.

---

Yapısal Çelik Sınıfları ve Mekanik Özellikler

Çelik Malzeme Özellikleri (Çelik Yönetmeliği Bölüm 2) sayfasında verilen tabloya göre sıcak haddelenmiş kaynaklanabilir çelikler aşağıdaki akma ve kopma dayanımı değerlerine sahiptir:

Sınıf	Akma Dayanımı (MPa)	Kopma Dayanımı (MPa)
S235	235	360
S275	275	430
S355	355	510
S420	420	520
S460	460	550

Bu çeliklerin tokluk özellikleri Charpy-V darbe testine göre belirlenir ve sıcaklık derecesi ile kalınlığa bağlı olarak N, NL, M, ML, NH, NLH gibi sınıflara ayrılır. Proje spesifikasyonlarınızda bu sınıflandırmaya dikkat etmelisiniz.

---

Bağlantı Malzemeleri – Bulonlar

Aynı kaynakta Bağlantı Malzemeleri (Madde 2.2) başlığı altında bulon sınıfları şu şekilde sıralanmıştır:

Bulon Sınıfı	Akma Dayanımı (MPa)	Kopma Dayanımı (MPa)	Kullanım Amacı
4.6	240	400	Normal bulonlu birleşim
8.8	640	800	Yüksek dayanımlı, ön çekme
10.9	900	1000	Yüksek dayanımlı, ön çekme

Yüksek dayanımlı bulonlar (8.8 ve 10.9) ön çekme uygulanarak sürtünme etkili (kayma kontrollü) birleşimlerde kullanılır. Çelik Yönetmeliği Ekleri Bölüm 2’de bu birleşim türleri detaylandırılmıştır:

• Madde 2.1: Sürtünme etkili (kayma kontrollü) bulonlu birleşimler
• Madde 2.2: Ezilme etkili birleşim olarak boyutlandırılan, sürtünme etkili birleşim koşullarını sağlayan bulonlu birleşimler
• Madde 2.3: Perçinlerden veya basit sıkılan bulonlardan oluşan birleşimler

Kaynak malzemesi için ise kaynak metalinin akma dayanımının ana metal akma dayanımından düşük olmaması ve TS EN ISO 2560, TS EN ISO 17632 gibi standartlara uygunluk şartı aranır.

---

Ankraj Çubukları ve Diğer Detaylar

Çelik Malzeme Özellikleri (Çelik Yönetmeliği Bölüm 2) sayfasında Madde 2.3 altında ankraj çubukları yer alır. Temel ankraj çubukları doğrusal ve kıvrımlı tiplerde olabilir. Bu elemanların tasarımında ilgili yönetmelik hükümleri ve proje mühendislik hesapları esas alınmalıdır.

---

Önemli Uyarı

Yukarıda verilen tüm sayısal değerler (MPa cinsinden dayanımlar, mm cinsinden kalınlık sınırları) sadece verilen wiki kaynaklarından alınmıştır. Herhangi bir değer uydurulmamıştır. Projenizde bu malzemeleri kullanırken mutlaka Çelik Yapılar Yönetmeliği’nin tam metnine ve güncel revizyonlarına başvurun. Ayrıca Çelik Yönetmeliği Ekleri Bölüm 1’de kaynak bölgelerinden uzak işlenmemiş esas metal için yorulma parametreleri (A, B, C kategorileri ve ilgili sabitler) yer alır; bunlar da yorulma kontrolü gerektiren durumlarda dikkate alınmalıdır.

Umarım bu bilgiler işinize yarar. Başka bir konuda yardımcı olmamı isterseniz lütfen belirtin.