Çelik Kaynak Ulaşım Deliği (Çelik Yönetmeliği Bölüm 13.1.6, 3.3) nedir?

Merhaba! Çelik kaynak ulaşım deliği konusunu, Çelik Yapıların Tasarım, Hesap ve Yapım Esaslarına Dair Yönetmelik (YST-Y01) kapsamında ve özellikle Bölüm 13.1.6 ile Bölüm 3.3’e dayanarak detaylandıracağım. Ayrıca Çelik Yönetmeliği Ekleri – Bölüm 1 ve Bölüm 6’daki yorulma sınıflandırmalarını da kullanacağım.

Tanım ve Yönetmelik Referansı

Çelik Kaynak Ulaşım Deliği, kaynaklı yapma enkesitler ve hadde profillerinde, başlık-gövde kaynağının köşe/alın kaynak geçişini kolaylaştırmak için gövdede açılan özel şekilli deliktir. Bu delik, yönetmeliğin Bölüm 13.1.6 ve Bölüm 3.3’te tanımlanmıştır. Temel amacı:

• Alın kaynağı yapılırken başlık ile gövde kaynağının çakışmasını önlemek,
• Kaynak erişimini sağlamak,
• Artık gerilmeleri azaltmak,
• Kaynağın düzgün başlangıç/bitiş yapmasını sağlamak.

Geometrik Koşullar (Bölüm 13.1.6)

Bölüm 13.1.6’ya göre kaynak ulaşım deliği belirtilen şekil ve boyutlara uygun olmalıdır. Özellikle:

• Delik yüzeyi eğrisel geçişli olmalıdır. Yani iki düz kesimin bir noktada birleşmesi eğrisel sayılmaz; mutlaka bir R geçiş yarıçapı bulunmalıdır.
• Bu geçiş yarıçapı, yorulma dayanımını doğrudan etkiler. Bölüm 6’da bu konuda net sınırlar verilmiştir:
  • R > 50 mm ise: D sınıfı yorulma kategorisi (D 22 × 108 48)
  • R ≤ 50 mm ise: E sınıfı yorulma kategorisi (E 11 × 108 31)

Bu değerler, kaynak bitiş yüzeyinin taşlanarak düzleştirildiği ve enine/boyuna yük etkisindeki elemanlar için geçerlidir. Yani geçiş yarıçapı 50 mm’nin altına düşerse yorulma sınıfı düşer ve daha kısıtlı gerilme aralıklarına izin verilir.

İmalat Kuralları (Bölüm 3.3 ve TS EN 1090-2)

Kaynak ulaşım deliği bölgesinde ısıl kesim yapılıyorsa (örneğin plazma, lazer veya oksi-gaz kesim), kesim öncesi ön ısıtma zorunludur (TS EN 1090-2 Bölüm 6.4.4). Ayrıca delik yüzeyi zımparalanmalıdır; böylece kesim kaynaklı pürüzler ve çatlak başlangıcı riski ortadan kaldırılır.

Bölüm 1’deki tabloda, kaynak ulaşım deliğine sahip hadde profilleri C sınıfı yorulma kategorisine girer. Tabloya göre:

• C sınıfı için gerilme aralığı eşik değeri (TH) 44 MPa, referans gerilme aralığı 108 MPa, çatlak başlama noktası ise kaynak ulaşım deliğinin girintili köşesinde veya herhangi bir küçük deliktedir.

Bu sınıfl