Çelik-Betonarme Kompozit Elemanlar — Detay (Çelik Yönetmeliği Bölüm 12) nedir?

Merhaba! Çelik-betonarme kompozit elemanlarla ilgili sorunuzu, öncelik kuralı gereği Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği (PAİY/Tip İmar)'de bu konuda herhangi bir hüküm bulunmadığı için doğrudan Çelik Yapılar Yönetmeliği Ekleri Bölüm 12'ye dayanarak yanıtlıyorum. Aşağıdaki bilgilerin tamamı, Çelik Yönetmeliği Bölüm 12 kapsamında verilmiş olup, sayısal değerler ve oranlar aynen kaynaktan alınmıştır.

Çelik-Betonarme Kompozit Elemanlar Nedir? (Çelik Yönetmeliği Bölüm 12)

Çelik-betonarme kompozit elemanlar, çelik profil ile betonarme elemanların birlikte çalışarak yük taşıması prensibine dayanır. Yönetmelik bu elemanları üç ana türe ayırır:

1. Kompozit Kirişler

• Çelik kiriş ile betonarme döşeme, başlıklı çelik ankrajlar (headed stud) aracılığıyla birbirine bağlanır.
• Ankrajlar TS EN ISO 13918 standardına uygun olmalı ve kaynak ile çelik kirişin üst başlığına monte edilmelidir.
• Bu ankrajlar, beton döşeme ile çelik kiriş arasındaki kayma kuvvetini aktarır.
• Tam kompozit etki: Kayma kuvvetini tamamen karşılayacak sayıda ankraj kullanılır; bu durumda tam plastik moment kapasitesine ulaşılır.
• Kısmi kompozit etki: Ankraj sayısı tam sayının altında olabilir, ancak minimum %25'ten az olamaz. Bu durumda moment kapasitesi azaltılmış olur.
• Etkili tabla genişliği: Her iki taraftan, kiriş açıklığının L/8'i veya komşu kiriş mesafesinin yarısı (küçük olan) olarak alınır.

2. Kompozit Kolonlar

İki farklı tipte uygulanır:

• Beton dolgulu çelik profil (CFT): Çelik boru veya kutu profil içi betonla doldurulur. Bu sayede eksenel yük ve eğilme kapasitesi artar.
• Beton çevreli çelik profil: Çelik profil etrafına betonarme kaplama yapılır. Yangın dayanımı artar ve eksenel/eğilme kapasitesi yükselir.
• Donatı gereksinimleri:
  • Boyuna donatı: minimum %0,4 A_c (beton alanı).
  • Enine donatı (etriye): sargılama etkisi sağlamak için gereklidir.

3. Kompozit Döşemeler

• Trapez sac + beton dolgu şeklinde uygulanır. Sac, hem kalıp hem de donatı işlevi görür.
• Sac dalgaları ile beton arasında mekanik bağlantı (kabartma, delik vb.) sağlanır.
• Minimum beton kalınlığı: Sac tepesinden itibaren 50 mm olarak belirlenmiştir.
• Sac profili yönü:
  • Kirişe dik ise ankrajlar sac arasına yerleştirilir.
  • Kirişe paralel ise ankrajlar sac tepesine kaynaklanır.

Önemli Uyarı

Bu konuda Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği (PAİY/Tip İmar)'de herhangi bir hüküm bulunmadığından, doğrudan Çelik Yapılar Yönetmeliği Ekleri Bölüm 12 esas alınmıştır. İmar yönetmeliğinde aksine bir düzenleme olmadığı için çelişki söz konusu değildir. Tasarım ve uygulamada yukarıdaki kurallara uyulması zorunludur.

Umarım bu açıklamalar sorunuzu yanıtlamıştır. Başka bir konuda yardımcı olmamı isterseniz lütfen belirtin.