Binalarda Asansör Zorunluluğu – Kapsamlı Rehber

Merhaba, sorunuz çok yerinde; asansör zorunluluğu hem güvenlik hem de erişilebilirlik açısından kritik bir konu. Aşağıda Tip İmar Yönetmeliği (Madde 34) ve Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (Madde 62) kapsamında net bir şekilde açıklıyorum. Öncelik kuralı gereği Tip İmar Yönetmeliği esas alınmıştır.

---

1. Temel Kural (Tip İmar Yönetmeliği – Madde 34/1)

Yönetmelik: Tip İmar Yönetmeliği
Madde: 34/1

• 3 katlı binalar: Uygulama imar planına göre kat adedi 3 olan binalarda asansör yeri bırakılması zorunludur. Yani asansörün hemen yapılması şart değil, ancak gelecekte yapılabilecek şekilde boşluk ve altyapı bırakılmalıdır.
• 4 ve daha fazla katlı binalar: İskân edilen veya bağımsız bölüm bulunan bodrum katlar dâhil olmak üzere kat adedi 4 ve üzeri olan binalarda asansör yapılması zorunludur.
• İstisna: Tek bağımsız bölümlü konutlar (müstakil evler) bu zorunluluğun dışındadır.
• Daha az katlı binalarda isteğe bağlı olarak asansör yapılabilir.

---

2. Umumi Binalar ve Büyük Yapılar (Tip İmar Yönetmeliği – Madde 34/4)

Yönetmelik: Tip İmar Yönetmeliği
Madde: 34/4

• Kullanılabilir katlar alanı 800 m²’yi geçen tek katlı umumi binalar hariç, kat adedi birden fazla olan umumi binalarda en az 1 adet asansör zorunludur.
• Kat alanı 800 m²’den ve kat adedi 3’ten fazla olan umumi binalarda, uygulama imar planına göre 10 kat ve üzeri binalarda veya zemin kat üzerinde 20’den fazla konut kullanımlı bağımsız bölüm bulunan yapılarda:
  • En az 2 adet asansör yapılması zorunludur.
  • Bu asansörlerden en az biri, yangına dayanıklı malzemeden, duman sızdırmaz, kesintisiz güç kaynağına bağlı ve tehlike anında zemin kata ulaşıp kapılarını açacak şekilde tesis edilmelidir.

---

3. Yük Kat ve Sedye Asansörü (Tip İmar Yönetmeliği – Madde 34/5)

Yönetmelik: Tip İmar Yönetmeliği
Madde: 34/5

• 10 kat ve üzeri binalarda asansörlerden en az bir tanesi yük, eşya ve sedye taşıma amacına uygun olmalıdır:
  • Dar kenarı 1.20 metre, alanı 2.52 m²’den az olmamalı.
  • Kapı net genişliği 1.10 metre’den az olamaz.

---

4. Asansörün Yangın Güvenliği Şartları (BYKHY – Madde 62)

Yönetmelik: Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik
Madde: 62

Yangın yönetmeliği asansörün zorunlu olduğu durumları değil, zorunlu olan asansörlerin yangın güvenliği özelliklerini düzenler. Ancak bu şartlar, imar yönetmeliğindeki zorunluluğu tamamlar:

• Madde 62/2: Asansör kuyusu ve makina dairesi yangına en az 60 dakika dayanıklı, yanıcı olmayan malzemeden yapılmalıdır.
• Madde 62/3: Aynı kuyuda en fazla 3 asansör bulunabilir; 4 asansör varsa ikişerli gruplar arası 60 dakika yangına dayanıklı malzeme ile ayrılmalıdır.
• Madde 62/5: Yüksek binalarda ve topluma açık yapılarda asansörler:
  • Yangın uyarısı alınca otomatik olarak acil çıkış katına dönüp kapıları açık beklemeli,
  • Yetkililer tarafından kullanılabilecek elektrikli sisteme sahip olmalı,
  • Deprem bölgelerinde deprem sensörüyle en yakın kata inip kapıları açıp hareket etmeyecek programa sahip olmalıdır.
• Madde 62/8: Asansör holünde “YANGIN SIRASINDA KULLANILMAZ” levhası bulunmalıdır.

---

5. Asansör Ölçüleri ve Diğer Şartlar (Tip İmar Yönetmeliği – Madde 34/2, 34/8, 34/9)

• Tek asansörlü binalarda: Kabin dar kenarı 1.20 m, alanı 1.80 m², kapı net geçiş genişliği 0.90 m’den az olamaz.
• Sahanlık genişliği: Sürgülü kapıda en az 1.20 m, dışa açılan kapıda en az 1.50 m.
• Birden fazla asansör varsa: Yarısı bu ölçülere uygun olmalı; tek sayıda ise bir alta yuvarlanır.
• Madde 34/8: Asansör zorunluluğu bulunan binalarda asansörler bodrum katlar dâhil tüm katlara hizmet vermelidir. Ancak bağımsız bölüm veya iskân edilen alan bulunmayan bodrum katlara ulaştırılması zorunlu değildir.
• Madde 34/9-10: Asansörlere bina girişinden itibaren engelsiz erişim sağlanmalı ve asansörler erişilebilirlik standartlarına uygun donanıma sahip olmalıdır.

---

6. Özet Tablo – Hangi Durumda Asansör Zorunludur?

Durum	Zorunluluk
3 katlı bina (plan gereği)	Asansör yeri bırakılması zorunlu
4+ katlı bina (bodrum dahil)	Asansör yapılması zorunlu
Umumi bina – kat alanı >800 m² veya kat adedi >1	En az 1 asansör
Umumi bina – kat alanı >800 m² + kat >3 veya 10+ katlı bina veya 20+ bağımsız bölümlü konut	En az 2 asansör (biri yangın güvenlikli)
10+ katlı bina	En az 1 sedye