Betonarme Standart Kanca Detayları (TS 500 Bölüm 9.3) nedir?

Merhaba,

Betonarme standart kanca detayları, TS 500 “Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları” standardının Bölüm 9.3’ünde tanımlanmıştır. Bu bölüm, boyuna donatı kancaları, etriye kancaları ve hasır donatı etriye kancaları olmak üzere üç ana grupta düzenlenmiştir. İşte detaylı açıklamalar:

---

1. Boyuna Donatı Kancaları (Madde 9.3.1)

Boyuna donatı kancaları, donatı çubuklarının uçlarında kenetlenmeyi sağlamak ve çekme kuvvetlerini betona güvenle aktarmak için kullanılır. İki tip standart kanca bulunur:

90° Kanca

• Büküm açısı: 90°
• Uzatma boyu: Minimum 12φ (çubuk çapının 12 katı)
• İç büküm çapı:
  • φ ≤ 25 mm → minimum 4φ
  • φ > 25 mm → minimum 5φ

180° Kanca

• Büküm açısı: 180°
• Uzatma boyu: Minimum 4φ ve ayrıca minimum 60 mm (bu değerlerden büyük olanı geçerlidir)
• İç büküm çapı:
  • φ ≤ 25 mm → minimum 4φ
  • φ > 25 mm → minimum 5φ

Kanca Kenetlenme Eşdeğeri

Kanca, düz donatıya göre kenetlenme boyunu kısaltır. Yani kancalı donatıda gerekli kenetlenme boyu, düz kenetlenme boyuna göre azaltılabilir. Ancak bu azaltma miktarı ve koşulları standartta ayrıntılı olarak verilmiştir.

---

2. Etriye Kancaları (Madde 9.3.2)

Etriyeler, kesme kuvvetlerine karşı koymak ve boyuna donatıyı çevrelemek için kullanılır. İki tip kanca tanımlanmıştır:

Standart Etriye Kancası (135°)

• Büküm açısı: 135°
• Uzatma boyu: Minimum 6φ ve ayrıca minimum 60 mm (etriye iç tarafına doğru)
• İç büküm çapı:
  • φ ≤ 16 mm → minimum 4φ
  • φ > 16 mm → minimum 7φ

Bu kanca tipi deprem bölgelerinde ve süneklik düzeyi yüksek yapılarda zorunludur.

90° Etriye Kancası

• Kullanım koşulu: Deprem bölgesinde (süneklik düzeyi yüksek) kesinlikle kullanılmaz. Yalnızca düşük süneklik düzeyi veya deprem dışı bölgelerde izin verilir.
• Büküm açısı: 90°
• Uzatma boyu: Minimum 12φ (etriye iç tarafına)
• İç büküm çapı: Yukarıdaki tabloya göre belirlenir.

---

3. Hasır Donatı Etriye Kancası (Madde 9.3.3)

Hasır donatıdan imal edilen etriyelerde, kaynaklı hasır telin bükülmesiyle oluşturulan kancalar için özel kurallar geçerlidir. Bu kurallar, hasır donatının mekanik özelliklerine ve kaynak noktalarına zarar vermeyecek şekilde düzenlenmiştir. Standartta bu tür kancaların minimum büküm çapları ve uzatma boyları ayrıca belirtilmiştir.

---

4. Büküm Kuralları (Genel)

Çubuk Çapı	Min İç Büküm Çapı (Boyuna Donatı)	Min İç Büküm Çapı (Etriye)
φ ≤ 16 mm	4φ	4φ
16 < φ ≤ 25 mm	4φ	7φ
φ > 25 mm	5φ	5φ (etriye için de 5φ uygulanır)

Önemli: Tüm donatı çubukları soğukta bükülmelidir. Sıcakta büküm, malzemenin mekanik özelliklerini bozduğu için kesinlikle yasaktır.

---

5. Pratik Tavsiyeler

• Projede kanca detaylarını çizerken mutlaka TS 500 Bölüm 9.3’teki minimum değerleri kullanın.
• Deprem bölgesinde çalışıyorsanız, etriyelerde 135° kanca kullanmayı ihmal etmeyin.
• Uzatma boylarını ölçerken “iç tarafa” ifadesine dikkat edin: Uzatma, bükümün iç kısmına doğru yapılır.
• Kalın donatılarda (φ > 25 mm) büküm çaplarını büyütmek, betonun ezilmesini ve donatının kırılmasını önler.
• Sahada denetim yaparken, özellikle etriye kancalarının 90° mi yoksa 135° mi olduğunu kontrol edin.

Umarım bu açıklamalar işinize yarar. Başka bir konuda yardımcı olmamı isterseniz çekinmeden sorabilirsiniz.

Saygılarımla, Türkiye Yapı Mevzuatı Uzmanı