Basınçlı Kap Temel Güvenlik Gerekleri (Yönetmelik Madde 7, Ek-I) nedir?

Merhaba, basınçlı kapların güvenliği konusunda net bilgi vermek için öncelikle Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği (Tip İmar) kapsamında ilgili hüküm bulunmadığını belirteyim. Bu nedenle, konuyu doğrudan ilgili yönetmelik olan Basit Basınçlı Kaplar Yönetmeliği'ndeki hükümlerle açıklayacağım.

---

Basınçlı Kap Temel Güvenlik Gerekleri (Madde 7, Ek-I)

Bu yönetmelik kapsamındaki basit basınçlı kapların piyasaya arz edilebilmesi ve hizmete sunulabilmesi için Basit Basınçlı Kaplar Yönetmeliği Madde 7 ve Ek-I'de belirtilen temel güvenlik gereklerine uygun olması zorunludur. Uygulama eşiği, PS × V (azami basınç × hacim) çarpımına göre belirlenir:

• PS × V > 50 bar·L ise: Ek-I'deki temel güvenlik gerekleri tam olarak uygulanır.
• PS × V ≤ 50 bar·L ise: Genel kabul görmüş mühendislik ilkeleri yeterli kabul edilir, Ek-I bütünüyle aranmaz.

---

Ek-I Temel Güvenlik Gerekleri (Özet)

1. Malzeme Gerekleri

Kapta kullanılan malzeme kaynak edilebilir nitelikte, yeterli süneklik ve tokluğa sahip olmalıdır. Yönetmelik izin verilen malzemeler: alaşımsız çelik, alaşımsız alüminyum veya yaşlandıkça sertleşmeyen alüminyum alaşımı. Her malzeme için uygun sertifikalar bulunmalıdır.

2. Tasarım Gerekleri

Tasarım aşamasında aşağıdaki etkiler dikkate alınarak hesaplanan gerilmeler izin verilen sınırlar içinde tutulmalıdır:

• İç basınç ve sıcaklık
• Korozyon etkisi
• Yorulma dayanımı (çevrimsel basınç yüklemeleri)
• Dış basınç (vakum koşulları)
• Uygun emniyet katsayıları

3. İmalat Gerekleri

• Kaynak işlemleri yetkin personel tarafından, onaylı kaynak prosedürlerine uygun yapılmalıdır.
• Kaynak dikişleri tahribatsız muayene (NDT) ile kontrol edilmelidir.
• Gerektiğinde ısıl işlem uygulanmalıdır.
• Malzemeden bitmiş ürüne kadar izlenebilirlik sağlanmalıdır.

4. Test Gerekleri

• Hidrostatik test: Her kap, azami çalışma basıncının belirli bir katında teste tabi tutulmalıdır.
• Gözle muayene: kaynak dikişleri, yüzey kalitesi
• Boyut kontrolü

5. İşaretleme

Her kap üzerine Ek-III/1'de belirtilen ibareler (imalatçı bilgisi, PS, V, sıcaklık aralığı, seri numarası vb.) kalıcı olarak işaretlenmelidir.

---

Serbest Dolaşım (Madde 8)

Yukarıdaki gerekleri karşılayan basınçlı kapların piyasada bulundurulması ve hizmete sunulması hiçbir şekilde engellenemez.

---

Uyumlaştırılmış Standart Kullanımı (Madde 15)

İmalatçı, AB Resmi Gazetesinde yayımlanmış uyumlaştırılmış standartlara (örneğin EN 286 serisi) uygun üretim yaparsa, Ek-I temel güvenlik gereklerine uygunluk karinesi oluşur. Standart dışı üretimde ise uygunluk ayrıca kanıtlanmalıdır.

---

Kapsam ve Sınırlar

Bu gerekler Basit Basınçlı Kaplar Yönetmeliği Madde 2'deki koşulları sağlayan kaplar için geçerlidir:

• Seri imalat, kaynaklı, iç basıncı >0,5 bar
• İçerik: hava veya azot gazı, yakma amacı dışında
• Maksimum PS: 30 bar, PS×V: 10.000 bar·L
• Sıcaklık aralığı: çelik için -50°C ile +300°C, alüminyum için -50°C ile +100°C
• Yangın söndürücüler kapsam dışıdır (ayrı yönetmelik)

---

Özetle: Basınçlı kaplar için temel güvenlik gerekleri, PS×V değerine bağlı olarak mühendislik ilkeleri veya Ek-I'nin tamamı şeklinde uygulanır. Malzeme, tasarım, imalat, test ve işaretleme aşamalarında belirtilen kurallara uyulması zorunludur.

Kaynak: Basit Basınçlı Kaplar Yönetmeliği Madde 7-8, Ek-I; Madde 15; Madde 2