B16 — Zemin ve Temeller Tasarım nedir?

Merhaba, sorunuzu Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği (Tip İmar) önceliğinde değerlendiriyorum. Öncelik kuralı gereği İmar yönetmeliğindeki maddelere baktım; ancak B16 — Zemin ve Temeller Tasarım başlığı doğrudan imar yönetmeliğinde yer almıyor. Tip İmar Yönetmeliği’nin 15. maddesi bahçe tesviyesi ve kademelendirme, 22. maddesi taban alanı hesabı, 31. maddesi ise merdiven ölçüleri ile ilgili olduğu için bu konuya dahil değil. Dolayısıyla öncelik sırasındaki diğer yönetmeliklere, yani Deprem Yönetmeliği’ne yöneliyorum.

B16 — Zemin ve Temeller Tasarım Nedir?

Bu kavram, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) kapsamında Bölüm 16 — Temel Zemini ve Temeller başlığı altında ele alınmaktadır. Wiki context’te verilen bilgilere göre:

• Zemin sınıflandırması (ZA’dan ZF’ye kadar) yapılır.
• Sıvılaşma analizi zorunludur.
• SPT/CPT bazlı (Standart Penetrasyon Testi / Koni Penetrasyon Testi) veya Vs bazlı (kayma dalgası hızı) yöntemler kullanılır.
• Yamaç stabilite analizi ve temel taşıma gücü hesapları yapılır.
• Temel türleri arasında tekil, sürekli, radye ve kazıklı temeller sayılabilir.
• Zemin-yapı etkileşimi ve derin kazı gibi konular da bu bölümün kapsamındadır.

Ancak wiki context’te B16 ile ilgili tam madde metni veya detaylı hükümler bulunmamaktadır. Yalnızca ilgili kavramlara (Deprem Yönetmeliği Genel, TBDY 2018 Genel) atıf yapılmış ve kısa açıklamalar verilmiştir.

Neden İmar Yönetmeliği’nde Değil?

B16, yapısal tasarım ve deprem güvenliği ile ilgili olduğu için doğrudan Deprem Yönetmeliği’nin konusudur. İmar yönetmelikleri daha çok yapılaşma koşulları, bahçe mesafeleri, taban alanı, kat yüksekliği gibi kentsel düzenlemeleri içerir. Zemin ve temel mühendisliği ise TBDY 2018’in 16. Bölümü’nde ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir.

Wiki’de Eksik Bilgi Durumu

Ne yazık ki wiki context’te B16’ya ait yeterli detay bulunmamaktadır. Sadece aşağıdaki başlıklar ve anahtar kelimeler yer almaktadır:

• Zemin sınıflandırma (ZA-ZF)
• Sıvılaşma analizi
• SPT/CPT bazlı, Vs bazlı yöntemler
• Yamaç stabilite analizi
• Temel taşıma gücü
• Temel türleri (tekil, sürekli, radye, kazıklı)
• Zemin-yapı etkileşimi ve derin kazı

Bu bilgiler ışığında B16’nın, deprem etkisi altında yapı güvenliğini sağlamak için zemin etüdü, sınıflandırma, sıvılaşma riskinin belirlenmesi, yamaç duraylılığı ve temel sisteminin seçimi gibi konuları kapsadığını söyleyebilirim. Ancak kesin proje aşamaları, test yöntemleri veya sayısal sınır değerler hakkında wiki’de herhangi bir veri bulunmadığından, bu noktada “yeterli bilgi yok” demek durumundayım.

Sonuç ve Yönlendirme

• İmar yönetmeliğinde B16’ya dair bir hüküm yok, bu nedenle Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) esas alınmalıdır.
• Wiki context’teki mevcut bilgiler Bölüm 16’nın sadece başlıklarını içermektedir; ayrıntılı madde metinleri, hesap yöntemleri veya sınır değerler verilmemiştir.
• Bu nedenle sorunuza tam bir yanıt vermek mümkün değildir. Eğer zemin sınıfı, sıvılaşma analizi koşulları, temel türlerinin hangi durumlarda kullanılacağı gibi spesifik bir alt konuyu sormak isterseniz, o zaman mevcut kaynaklardaki ilgili kısımları daha net değerlendirebilirim.

Kısaca: B16, deprem yönetmeliğinin zemin ve temel tasarımına odaklanan bir bölümüdür, ancak wiki’de yeterli içerik bulunmadığı için