B15 — Mevcut Binaların Değerlendirilmesi ve Güçlendirme nedir?

Mevcut Binaların Değerlendirilmesi ve Güçlendirme (Bölüm 15), TBDY 2018’in mevcut binaların deprem performansını belirlemek ve güçlendirme stratejilerini tanımlamak için oluşturduğu kapsamlı kurallar bütünüdür. Aşağıda bu bölümün temel bileşenlerini bulabilirsiniz.

🎯 Kapsam ve Önemli Kurallar (TBDY 2018 Madde 15.1)

Bölüm 15’in uygulama alanı ve sınırları net olarak belirlenmiştir:

• Kapsam Dışı Yapılar: Bina türünde olmayan yapılar, tarihi ve kültürel değeri olan tescilli yapılar ve anıtlar bu bölümün kapsamı dışındadır.
• Deprem Sonrası Durum: Hasara neden olan bir deprem sonrasında, hasarlı binanın deprem güvenliği bu bölümle belirlenemez. Ancak hasarlı bina önce güçlendirilir, sonra güçlendirilmiş halinin performansı bu bölüme göre değerlendirilir.
• Malzeme Dayanımı ve Önem Katsayısı: Mevcut malzeme dayanımları olduğu gibi kullanılır (malzeme katsayısına bölünmez). Değerlendirmede Bina Önem Katsayısı (I) 1.0 alınır.

🔬 1. Bilgi Toplama Süreci (Bölüm 15.2)

Güvenilir bir değerlendirme için binanın mevcut durumu iki farklı bilgi düzeyinde incelenir. Bu düzey, hesaplarda kullanılacak Bilgi Düzeyi Katsayısını (BDK) doğrudan belirler.

Bilgi toplama kapsamı, malzeme ve geometri tespitini içerir.

Betonarme Binalar İçin Asgari Gereklilikler:

• Beton Dayanımı (Karot):
  • Sınırlı: Kat başına en az 3 adet karot alınır. Mevcut dayanım olarak en düşük değer kullanılır.
  • Kapsamlı: Her 400 m²’ye 1 adet (toplamda en az 9) karot alınır. Dayanım, (ortalama - standart sapma) veya (0.85 × ortalama) değerlerinden büyük olanıdır.
• Donatı Tespiti:
  • Sınırlı: Her katta en az birer kolon/perdede beton örtüsü sıyrılır ve donatıların %20'si tespit cihazı ile kontrol edilir.
  • Kapsamlı: Kolonların %10'u sıyrılır, kirişlerin %15'i ve donatıların %30'u cihazla tespit edilir.
• Etkin Dayanım Hesabı: Nihai hesap dayanımı, yukarıda bulunan mevcut dayanımın BDK ile çarpılmasıyla bulunur: f_cd_etkin = BDK × f_cd

📊 2. Değerlendirme ve Performans

Binanın deprem güvenliği, doğrusal elastik veya doğrusal olmayan analiz yöntemleriyle belirlenir. Değerlendirmede üç temel kesit hasar sınırı ve bu sınırlara göre tanımlanan dört hasar bölgesi esas alınır.

• Kesit Hasar Sınırları:
  1. Sınırlı Hasar (SH): Sınırlı elastik ötesi davranış.
  2. Kontrollü Hasar (KH): Güvenli elastik ötesi davranış, onarılabilir hasar.
  3. Göçme Öncesi (GÖ): İleri düzey hasar, can güvenliği sınırda.
• Hasar Bölgeleri:
  • Sınırlı Hasar Bölgesi: SH'ye ulaşmayan durum.
  • Belirgin Hasar Bölgesi: SH ile KH arasındaki durum.
  • İleri Hasar Bölgesi: KH ile GÖ arasındaki durum.
  • Göçme Bölgesi: GÖ'yü aşan durum.

🛠️ 3. Güçlendirme Stratejileri

Performans değerlendirmesi sonucu yetersiz bulunan binalar için iki ana strateji uygulanır:

• Eleman Güçlendirme:
  • Betonarme Mantolama: Mevcut kolon/perde etrafına yeni beton ve donatı eklenir. Minimum mantolama kalınlığı 75 mm'dir.
  • FRP (Lifli Polimer) Sargı: CFRP/GFRP gibi malzemelerle kolon ve kirişler sarılarak sünek davranış ve kesme dayanımı artırılır.
  • Çelik Kılıf: Çelik plakalar eklenerek yapılan güçlendirmedir.
• Sistem Güçlendirme:
  • Yeni Perde Ekleme: Yapıya yeni betonarme perdeler eklenerek deprem yükleri karşılanır.
  • Temel Güçlendirme: Mevcut temel sisteminin kapasitesi artırılır.

Özetle, B15 bölümü, mevcut bir binanın detaylı bir saha araştırmasıyla başlayan, analitik yöntemlerle performansını belirleyen ve gerektiğinde eleman veya sistem seviyesinde güçlendirme stratejilerini tanımlayan bütüncül bir süreci ifade eder.