Atık Bertaraf ve Geri Kazanım nedir?

Merhaba, atık bertaraf ve geri kazanım kavramıyla ilgili olarak öncelikle Tip İmar Yönetmeliği'ne (Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği) bakıyorum. Bu yönetmelikte doğrudan "atik bertaraf" veya "geri kazanım" tanımı yer almıyor. Ancak Tip İmar Yönetmeliği Madde 33'te evsel atıkların kaynağında ayrıştırılması için atık ayrıştırma bacası zorunluluğu getirilmiştir. Madde 33/6'ya göre kapıcı dairesi zorunlu olan konut binalarında, standartlara uygun atık ayrıştırma bacası için yer ayrılması gerekir. Bu baca, bağımsız bölümlerin kat sahanlıklarında en az bir adet veya her bağımsız bölüm içinde yapılabileceği gibi, mevcut binalarda bahçe mesafeleri içinde TAKS ve KAKS'a dahil olmaksızın da tesis edilebilir (Madde 33/7). Bu hüküm, geri kazanımın altyapısına yönelik bir düzenleme olarak değerlendirilebilir.

Tip İmar Yönetmeliği'nde kavramın tanımı bulunmadığından, Atık Yönetimi Yönetmeliği'ne başvuruyorum. Verilen wiki bağlamında "Atık Yönetim Hiyerarşisi" kavramı altında şu bilgiler yer alıyor:

• Atık yönetiminde öncelik sırası: 1) Önleme (atık oluşumunu engelleme), 2) Yeniden kullanım (aynı amaçla tekrar), 3) Geri dönüşüm (malzeme geri kazanımı), 4) Diğer geri kazanım (enerji geri kazanımı), 5) Bertaraf (düzenli depolama/yakma).

Bu hiyerarşide geri kazanım, atıkların malzeme veya enerji olarak tekrar kullanıma sokulmasını ifade eder. Bertaraf ise, geri kazanım mümkün olmadığında atıkların düzenli depolama veya yakma gibi yöntemlerle çevreye zarar vermeyecek şekilde nihai olarak ortadan kaldırılmasıdır.

Atık Bertaraf ve Geri Kazanım kavramı, bu iki sürecin birlikte ele alındığı bir başlıktır. Pratikte, önce atık oluşumunu önleme, ardından yeniden kullanım ve geri dönüşüm yollarıyla değerlendirme, en son seçenek olarak bertarafa gitme esası vardır. Verilen wiki bağlamında "Atık Geri Dönüşüm Hedefleri" kavramında ambalaj, elektrikli/elektronik, pil/akü, araç gibi atık türleri için genişletilmiş üretici sorumluluğu ve belirli geri kazanım/dönüşüm oranı hedefleri ile depozito sistemi gibi araçlardan bahsedilir. Ayrıca "Hafriyat Döküm Sahası ve Geri Kazanım" kavramında, hafriyat toprağının belediyece belirlenen döküm sahalarında bertaraf edildiği veya geri kazanıldığı ifade edilir.

Önemli not: Tip İmar Yönetmeliği ikincil mevzuat olarak atık ayrıştırma bacası ile geri kazanım altyapısını düzenlerken, tanım ve usul esasları Atık Yönetimi Yönetmeliği'nde yer alır. Bu iki yönetmelik arasında bir çelişki bulunmamaktadır; imar yönetmeliği fiziksel altyapıyı, atık yönetmeliği ise işletme ve hiyerarşiyi belirler.

Sonuç olarak, Atık Bertaraf ve Geri Kazanım, atıkların çevreye zarar vermeden yönetilmesi sürecinin iki ana ayağıdır. Geri kazanım, atıkları tekrar ekonomiye kazandırır; bertaraf ise geri kazanılamayan