Yangın Söndürme Sistemleri — Genel (BYKHY Madde 90) nedir?

# Yangın Söndürme Sistemleri — Genel (BYKHY Madde 90) **Kaynak:** Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) Madde 90. Merhaba, Vermiş olduğunuz yönetmelik bilgileri ışığında, **Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY)'nin 90. maddesi**, yangın söndürme sistemlerine ilişkin genel çerçeveyi, tanımı, temel tasarım ilkelerini ve sistem türlerini belirleyen kapsamlı bir hükümdür. Bu madde, yapı güvenliğinin en hayati unsurlarından biri olan yangına müdahale sistemlerinin "neyi, nerede ve nasıl" olması gerektiğini ana hatlarıyla ortaya koyar. ## Madde 90'ın Kapsamı ve Tanımı Madde, çok geniş bir uygulama alanı tanımlar. Sadece geleneksel binaları değil, **tünel, liman, dok, metro istasyonları ve açık arazi işletmeleri** gibi özel yapı ve alanları da kapsamına alır. Bu da yönetmeliğin, toplu yaşam ve çalışma alanlarının tamamında yangın güvenliğini şart koştuğunu gösterir. Bu kapsamdaki her yapı ve işletmede, **"sabit söndürme tesisatı"** bulundurulması esastır. "Sabit tesisat" ifadesi kritik öneme sahiptir; çünkü taşınabilir cihazların ötesine geçerek, yapının bünyesine entegre edilmiş, daimi ve anında devreye girebilen bir altyapıyı işaret eder. Bu tesisatlar, yangın **öncesinde** (risk azaltma ve hazırlık) ve yangın **sırasında** (etkin müdahale) olmak üzere iki temel aşamada kullanılır. ## Tasarımda Üç Altın İlke BYKHY Madde 90, bir yangın söndürme sisteminin tasarımını ve işleyişini üç temel ilkeye dayandırır. Bu ilkeler, sistemin sadece teknik bir ekipman değil, aynı zamanda bir "yaşam güvenliği sistemi" olduğunun altını çizer: 1. **Binada Bulunanlara Zarar Vermeyecek Şekilde:** Bu, sistem seçimindeki en insani ilkedir. Örneğin, elektrik odası gibi bir alanda su bazlı bir sistem kullanmak, yangını söndürürken elektrik çarpması gibi ikincil bir felakete yol açabilir. Bu nedenle, ortamın ve içindekilerin özellikleri dikkate alınmalıdır. Gazlı söndürme sistemleri bu ilkenin tipik bir sonucudur; hassas elektronik cihazların bulunduğu veri merkezlerinde, yangını söndürürken ekipmana zarar vermemek için tercih edilir. 2. **Panik Çıkmasını Önleyecek Şekilde:** Sistemin devreye giriş şekli ve çalışma prensibi, insanların tahliyesini zorlaştırmamalı, aksine kolaylaştırmalıdır. Ani ve kontrolsüz bir su boşalması veya yanlış alarmlar paniğe sebep olabilir. Bu nedenle sistemler güvenilir, doğru algılama yapan ve gerektiğinde ön uyarı verebilen nitelikte olmalıdır. 3. **Yangını Söndürecek Şekilde:** Sistemin nihai ve teknik amacıdır. Seçilen sistem tipi, korunan bölgedeki muhtemel yangın yüküne (yanıcı malzeme miktar ve türüne), alanın büyüklüğüne ve mimari özelliklerine uygun kapasite ve performansta tasarlanmalıdır. Bir ofis binası için yeterli olan bir sprinkler sistemi, bir boya deposu için yetersiz kalabilir. ## Sistem Türlerine Genel Bakış Madde 90, yönetmelikte detaylı olarak düzenlenen sabit söndürme sistemlerinin bir listesini sunar. Her biri farklı risk grupları ve yapı türleri için özelleşmiştir: * **Sprinkler Sistemi (M.91-96):** Otomatik yangın söndürme sistemlerinin en yaygın türüdür. Isıya duyarlı bir elemanın (cam tüp veya lehim) belirli bir sıcaklıkta kırılmasıyla, sadece yangının üzerine su püskürterek çalışır. Konut, ofis, alışveriş merkezi, otel gibi birçok binanın vazgeçilmezidir. * **Yangın Dolabı Sistemi (M.97-98):** İtfaiye gelene kadar binadaki personelin ilk müdahalesini yapabilmesi için koridor ve çıkış yollarına yerleştirilen, hortum, lans ve vanadan oluşan sistemlerdir. Manuel olarak kullanılır. * **Hidrant Sistemi (M.99):** İtfaiyenin yangına müdahalesi için bina dışından veya içinden su temin ettiği ana hatlardır. Binanın dış cephesinde bulunan yangın hidrantları (izole vanaları) ve itfaiye bağlantı ağızları bu sistemin parçasıdır. * **Köpüklü Söndürme Sistemleri (M.100-101):** Özellikle akaryakıt, yağ, boya, kimyasal depolama alanları ve uçak hangarları gibi **A ve B sınıfı** (katı yanıcı ve yanıcı sıvı) yangın riski yüksek yerlerde kullanılır. Köpük, yanıcı sıvının üzerini kaplayarak havayla temasını keser. * **Gazlı (Temiz Gaz) Söndürme Sistemleri (M.102-104):** Su veya köpüğün zarar verebileceği, hassas elektronik cihazların, arşivlerin, sanat eserlerinin bulunduğu odalarda kullanılır. Ortamdaki oksijen oranını düşürerek veya kimyasal zincirleme reaksiyonu keserek yangını söndürür ve gaz ortamdan çekildiğinde geride kalıntı bırakmaz. * **Kuru Toz Söndürme Sistemleri (M.105):** Genellikle özel riskli endüstriyel alanlarda (kimya tesisleri, LPG dolum istasyonları vb.) kullanılır. Çok yönlüdür (A, B, C sınıfı yangınlarda etkilidir) ancak kullanım sonrası temizliği zor olduğu için kapalı ofis/konut tipi yerlerde tercih edilmez. * **Taşınabilir Söndürücüler (M.106):** Sabit bir tesisat olmamakla birlikte, yangının ilk