Risk Değerlendirmesinde İşveren Yükümlülüğü (Y05 M.5-6)

Öncelik Notu: Bu konu tamamen iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı kapsamında olduğu için Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’nde herhangi bir hüküm bulunmamaktadır. İmar yönetmeliği yapılaşma ve imar düzenlemelerine odaklanırken, risk değerlendirmesi yükümlülüğü Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği’nin özel düzenlemesidir. Bu nedenle cevabım doğrudan Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği Madde 5 ve 6’ya dayanmaktadır.

---

1. İşverenin Temel Sorumlulukları (Madde 5)

Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği Madde 5’e göre işverenin üç ana yükümlülüğü vardır:

a) Risk Değerlendirmesi Yapılmasını Sağlamak

İşveren, işyerinde var olan veya dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin riske dönüşmesine yol açan faktörlerin analiz edilmesi ve risklerin derecelendirilmesi sürecini bizzat başlatmak ve tamamlanmasını sağlamakla yükümlüdür. Bu bir "sağlama" yükümlülüğüdür; yani işveren süreci kendisi yapmak zorunda değildir ancak yapılmasını temin etmelidir.

b) Ekibi Oluşturmak – Gerekli Kaynak ve Zamanı Sağlamak

İşveren, aşağıda Madde 6’da detaylandırılan risk değerlendirmesi ekibini kurar. Bu ekibin çalışabilmesi için yeterli zaman, bütçe, araç-gereç ve teknik destek sağlamak da işverenin sorumluluğundadır. Özellikle KOBİ’lerde bu kaynakların sağlanması kritik öneme sahiptir.

c) Risk Değerlendirmesi Sonuçlarını Uygulamak

Değerlendirme sonucunda ortaya çıkan önleyici ve düzeltici tedbirlerin hayata geçirilmesi işverenin en önemli yükümlülüğüdür. Bu tedbirler:

• Tehlike kaynaklarının ortadan kaldırılması,
• İş sağlığı ve güvenliği planının güncellenmesi,
• Çalışanlara eğitim verilmesi,
• Acil durum prosedürlerinin revize edilmesi gibi aksiyonları içerir.

Tedbirlerin uygulanması, sadece kağıt üzerinde kalmamalı, fiilen hayata geçirilmeli ve düzenli olarak kontrol edilmelidir.

---

2. Risk Değerlendirmesi Ekibi (Madde 6)

Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği Madde 6 risk değerlendirmesi ekibinin kimlerden oluşacağını zorunlu ve ihtiyari üyeler olarak iki grupta düzenler:

Üye	Durum
İşveren veya vekili	Ekip başkanı (zorunlu)
İş güvenliği uzmanı	Zorunlu
İşyeri hekimi	Zorunlu
Çalışan temsilcisi	Zorunlu
Bilgi sahibi çalışan	İhtiyaca göre
Destek elemanı (ör. yangın uzmanı)	İhtiyaca göre
Dış uzman (danışman)	Gerekirse

Önemli Detaylar:

• Ekip başkanı işverenin kendisi veya işveren vekili olur. İşveren vekili kavramı, işveren adına işyerini yönetme yetkisi olan kişiyi (ör. fabrika müdürü, tesis yöneticisi) ifade eder.
• İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na göre çalıştırılması zorunlu olan profesyonellerdir.
• Çalışan temsilcisi, çalışanların görüşlerinin sürece yansımasını sağlar. Varsa işyeri sendika temsilcisi de bu rolü üstlenebilir.
• Bilgi sahibi çalışan – operasyonel süreçleri en iyi bilen kişi (ör. ustabaşı, vardiya amiri) – sürece dahil edilir.
• Destek elemanı – yangın, patlama, kimyasal gibi özel risk alanlarında uzmanlık gerekiyorsa (ör. kimyager, yangın güvenliği uzmanı) eklenir.
• Dış uzman – işyerinde yeterli teknik bilgi yoksa veya objektif bakış açısı gerekiyorsa (ör. İSG danışmanlık firması) görevlendirilebilir.

Ekip Oluşturma Esasları:

• Ekip en az 4 kişiden oluşur: işveren veya vekili, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, çalışan temsilcisi. Diğer üyeler ihtiyaca göre eklenir.
• Ekip başkanı işveren veya vekili olmadığında, ekip başkanlığı iş güvenliği uzmanına devredilebilir mi? Yönetmelik açıkça “ekip başkanı” ibaresini işveren veya vekiline vermiştir. Bu nedenle başkanlık yetkisi devredilemez.
• İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı, kendi uzmanlık alanlarındaki riskleri değerlendirir ve raporlama sürecinde aktif rol alır.

---

3. Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Kaynak sağlama yükümlülüğü: İşveren, risk değerlendirmesi için harcanan zamanı “verimsiz” olarak nitelendiremez. Çalışanların bu sürece katılımı için mesai ayırması gerekir.
• Güncelleme: Risk değerlendirmesi periyodik olarak (en az yılda bir kez) veya işyerinde önemli bir değişiklik olduğunda (yeni makine, kimyasal kullanımı, mevzuat değişikliği) yenilenmelidir. Yenileme sırasında aynı ekip yapısı korunur.
• Belgelendirme: İşveren, risk değerlendirmesi sürecini ve sonuçlarını yazılı hale getirmek, en az 5 yıl saklamak ve denetime hazır bulundurm