Özel Deprem Etriyesi ve Çirozu

Tanım

Deprem bölgelerindeki betonarme yapı elemanlarında kullanılan, süneklik düzeyi yüksek veya sınırlı tüm betonarme sistemlerin kolonlarında, kolon-kiriş birleşim bölgelerinde, perde uç bölgelerinde ve kiriş sarılma bölgelerinde düzenlenmesi zorunlu olan özel detaylı enine donatılardır (TBDY 2018 Madde 7.2.8).

---

Özel Deprem Etriyesi — Teknik Koşullar

Özellik	Değer / Kural
Kanca açısı	Her iki uçta 135° kıvrımlı kanca zorunlu (90° kesinlikle yasak)
İç büküm çapı	En az 5 × Øetriye
Kanca uç düz boyu	Nervürlü çubuklarda ≥ 6 × Øetriye ve ≥ 80 mm
Sarılma şekli	Boyuna donatıyı dıştan kavrar, kancalar aynı boyuna donatı etrafında kapanır

---

Özel Deprem Çirozu — Teknik Koşullar

• Bir uçta 135°, diğer uçta 90° kıvrımlı kanca yapılabilir
• 135° ve 90° kancalı çirozlar hem yatay hem düşey doğrultuda şaşırtmalı olarak düzenlenir
• Çap ve aralık → etriye ile aynı olur
• Her iki ucunda boyuna donatıları ve dış etriyeyi sarar
• Beton dökümünde yerinden kaymayacak şekilde bağlanır

Madde 7.2.8.1: "Özel deprem etriyelerinin her iki ucunda mutlaka 135 derece kıvrımlı kancalar bulunacaktır. Özel deprem çirozlarında ise bir uçta 90 derece kıvrımlı kanca yapılabilir."

---

135° Kanca Neden Zorunludur?

1. 90° kancalı etriye depremde açılır → sargılama etkisi tamamen kaybolur
2. 135° kanca betona gömülü kalır → açılma riski çok düşüktür
3. Beton örtüsü döküldüğünde bile sargılama etkisi devam eder

---

Kullanım Yerleri (TBDY 7.2.8)

1. Kolon sarılma bölgeleri (alt ve üst uçlar)
2. Kolon orta bölgesi (daha geniş aralıkla)
3. Kiriş sarılma bölgeleri (uç bölgeler)
4. Kolon-kiriş birleşim bölgesi
5. Perde uç bölgeleri
6. Kısa kolonlar (tüm boyunca)

---

Sık Yapılan Uygulama Hataları

Hata	Açıklama
90° kanca kullanmak	En yaygın ve kesinlikle yasak olan hata
Çiroz koymamak	İç boyuna donatılar desteksiz kalır
Etriye aralığının fazla olması	Sarılma bölgesinde maksimum 150 mm sınırı aşılmamalıdır
Beton dökümünde kayma	Etriyeler boyuna donatıya sıkıca bağlanmamışsa deplase olur

---

Önemli Ek Kurallar

• Enine donatıların boyuna donatılara kaynakla bağlanmasına izin verilmez (TBDY 7.2.7.3)
• Sarılma bölgelerinde ilk etriyenin kolon yüzüne uzaklığı en çok 50 mm olmalıdır
• Kiriş sarılma bölgesinde etriye aralığı; kiriş etkili yüksekliğinin 1/4'ünü, en küçük boyuna donatı çapının 8 katını ve 150 mm'yi aşamaz

Kaynak: TBDY 2018 Bölüm 7.2.8, Şekil 7.1, Şekil 7.8