Mevcut Yapıya Deprem Yalıtımı Ekleme (Bölüm 14-15) nedir?

Mevcut bir yapıya deprem yalıtımı eklenmesi, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) kapsamında Bölüm 14 ve Bölüm 15'te ele alınan özel bir güçlendirme ve iyileştirme yöntemidir.

Bu konuyu doğrudan wiki'de verilen bilgiler ışığında açıklayayım:

Mevcut Yapıya Deprem Yalıtımı Ekleme (TBDY Bölüm 14-15)

Mevcut yapıya deprem yalıtımı ekleme, temel seviyesine izolatör yerleştirilmesi esasına dayanır. Bu özel uygulamada, mevcut kolonlar belirli bir düzenden kesilir, kesilen noktalara izolatörler takılır ve yapının alt kısmı (temel ve alt yapı) esnek, üst kısmı (binanın taşıyıcı sistemi) ise neredeyse rijit olacak şekilde tasarlanır. Bu sayede deprem sırasında oluşan göreceli deplasmanlar ciddi oranda azalır, yapısal ve yapısal olmayan elemanlardaki hasar büyük ölçüde önlenir.

TBDY Bölüm 15 Kapsamındaki Düzenlemeler

TBDY Ekleri — Binaların Tasarımı İçin Esaslar, Bölüm 15 başlığı altında, mevcut bina sistemlerinin değerlendirilmesi ve güçlendirme tasarımı için özel kurallar tanımlanmıştır:

15.1 Kapsam (Madde 15.1.1): Mevcut ve güçlendirilecek tüm binaların deprem etkisi altındaki performanslarının değerlendirilmesinde uygulanacak hesap kuralları, güçlendirme kararlarında esas alınacak ilkeler ve güçlendirme tasarımı esasları bu bölümde belirtilmiştir.

15.2 Binalardan Bilgi Toplanması: Mevcut yapıya deprem yalıtımı eklenmeden önce mutlaka kapsamlı bir bilgi toplama süreci izlenmelidir:

• 15.2.1.1 – Taşıyıcı sistem elemanlarının kapasiteleri, projelerden, saha gözlemlerinden ve malzeme deneylerinden elde edilen verilere dayanarak belirlenir.
• 15.2.1.2 – Yapısal sistemin tanımlanması, bina geometrisinin saptanması, temel ve zemin özelliklerinin belirlenmesi, mevcut hasarın tespiti ve daha önce yapılmış onarım/değişikliklerin kaydı yapılır.
• 15.2.1.3 – Tüm inceleme, veri toplama, derleme, değerlendirme, örnek alma ve deney işlemleri inşaat mühendislerinin sorumluluğu altında yürütülür.

15.2.2 Bilgi Düzeyleri: Mevcut yapıda deprem yalıtımı gibi ileri bir güçlendirme yöntemi uygulanacaksa, en az kapsamlı bilgi düzeyi hedeflenmelidir. Bu kapsamda:

• Sınırlı bilgi düzeyi (15.2.2.1): Yalnızca ölçümlerle yetinilir.
• Kapsamlı bilgi düzeyi (15.2.2.2): Daha fazla ölçüm ve deney yapılır, eleman detayları (donatı miktarı, bindirme boyu, beton örtüsü) tespit edilir.

15.2.4 Bilgi Türleri: Özellikle deprem yalıtımı ekleme gibi bir uygulamada:

• Bina geometrisi: Taşıyıcı sistem plan rölevesi sahada çıkarılır.
• Eleman detayları: Betonarme elemanlardaki donatı miktarı ve detayları belirlenir.
• Malzeme özellikleri: Her kattan kolon veya perde betonundan TS EN 12504-1'e uygun karot numuneleri alınarak mevcut beton dayanımı tespit edilir.

Uygulama Notu

Mevcut yapıya deprem yalıtımı eklenmesi, TBDY Bölüm 14'ün özel hükümlerine tabidir. Bölüm 14'te izolatör tasarımı, yerleştirme detayları ve performans kriterleri detaylandırılmıştır. Wiki'de bu bölüme ait doğrudan metin olmamakla birlikte, kavram açıklamasında "Temel seviyesinde izolatör yerleştirme. Mevcut kolonlar kesilir → izolatör takılır. Üst yapı neredeyse rijit, alt yapı esnek. Göreceli deplasmanlar azalır → hasar önlenir." ifadesi yer almaktadır.

Önemli Uyarı: Bölüm 15.1.6'ya göre, hasara neden olan bir deprem sonrasında hasarlı binanın deprem güvenliği bu bölümdeki yöntemlerle belirlenemez. Deprem yalıtımı ekleme kararı, ancak yapının hasarsız veya onarılmış durumda olması halinde ve projeden sorumlu inşaat mühendisinin değerlendirmesiyle alınmalıdır.

Bu konuda wiki'de Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'ne ait herhangi bir bilgi bulunmadığından, imara göre önceliklendirme yapılamamıştır. Deprem yalıtımı eklenmesi tamamen deprem yönetmeliğinin özel teknik hükümlerine tabidir.