Mevcut Yapılarda Çıkış Gerekleri (BYKHY Madde 159)

Genel Kural ve Amacı

Değerli meslektaşım, mevcut yapılarda çıkış gerekleri konusu, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) Madde 159 kapsamında düzenlenmiştir. Bu madde, özellikle fabrika, imalathane, mağaza, dükkân, depo, büro, ayakta tedavi merkezi, müze, sergi salonu gibi toplu kullanım alanlarında can güvenliğini sağlamak amacıyla minimum iki bağımsız kaçış merdiveni veya alternatif çıkış yolu bulunmasını zorunlu kılar.

Bu genel kural, yangın anında tek bir çıkış yolunun tıkanması durumunda alternatif bir kaçış imkânı sunarak can kayıplarını önlemeyi hedefler.

Tek Kaçış Merdiveni İçin İstisnai Şartlar

BYKHY Madde 159, belirli şartların tamamının birlikte sağlanması halinde tek kaçış merdiveninin yeterli olmasına izin verir. Bu istisna, özellikle küçük ölçekli ve düşük riskli yapılar için esneklik sağlar. İşte beş kritik şart:

1. Yapı Yüksekliği Sınırı

• Yapı yüksekliği 21,50 metrenin altında olmalıdır.
• Bu değer, yaklaşık 5-6 katlı bir binaya tekabül eder. Daha yüksek yapılarda yangın anında kaçış süresi uzayacağından iki merdiven zorunluluğu devam eder.

2. Kat Kullanıcı Sayısı

• Her kattaki kullanıcı sayısı 50 kişiden az olmalıdır.
• Bu sınır, küçük işletmeler, butik atölyeler veya az çalışanlı ofisler için geçerlidir. Yoğun nüfuslu yapılarda tek merdiven yeterli olmayacaktır.

3. Kaçış Uzaklığı

• Kat içindeki en uzak noktadan kaçış merdivenine olan mesafe, Ek-14'teki tabloya uygun olmalıdır.
• Bu tabloda kullanım sınıfına göre maksimum kaçış uzaklıkları belirlenmiştir. Örneğin bürolarda bu mesafe genellikle 30-45 metre arasında değişir.

4. Yapım Malzemesi

• Yapıda kullanılan tüm malzemeler yanmaz (A1 veya A2 sınıfı) olmalıdır.
• Ahşap, plastik gibi yanıcı malzemelerin bulunduğu yapılarda yangının hızla yayılma riski nedeniyle tek merdiven yeterli görülmez.

5. İmalat/Depolama İçeriği

• Yapıda kolay alevlenici, parlayıcı veya patlayıcı madde imalatı veya depolanması yapılmamalıdır.
• Kimyasal, boya, tiner gibi maddelerin bulunduğu alanlarda yangın riski çok yüksek olduğundan iki bağımsız çıkış zorunludur.

Sanayi Siteleri İçin Özel İstisna (BYKHY Madde 159/2)

Sanayi siteleri için ayrı bir esneklik getirilmiştir. İki şartın birlikte sağlanması halinde dış cephe merdiveni ile çıkış sağlanabilir:

1. Parlayıcı/patlayıcı madde bulunmaması
2. Yapı yüksekliğinin 30,50 metreyi aşmaması

Bu durumda dış cephe merdiveni kullanıldığında önemli bir güvenlik şartı vardır:

• Merdivenin her iki yanında 1,8 metre mesafe içinde herhangi bir kapı veya pencere bulunmamalıdır.
• Bu mesafe, yangının merdivene sıçramasını engellemek ve kaçış yolunun güvenliğini sağlamak için belirlenmiştir.

Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler

Mevcut yapılarda bu maddenin uygulanması sırasında aşağıdaki hususlara özellikle dikkat edilmelidir:

• İmar mevzuatı ile çelişme durumunda: Öncelikle Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği (PAİY) hükümleri kontrol edilmelidir. İmar'da farklı bir düzenleme varsa o geçerlidir. BYKHY Madde 159, PAİY hükümlerine aykırı olmayacak şekilde uygulanır.
• Mevcut yapı ruhsatı: 2000 yılı öncesi yapılarda ruhsat durumu ve yapı sınıfı dikkate alınmalı, gerekirse yapı güçlendirme projesi kapsamında değerlendirme yapılmalıdır.
• Kaçış yolu genişliği: Tek merdiven olsa bile merdiven genişliği, Ek-14'teki kullanıcı sayısına göre hesaplanan minimum genişliği karşılamalıdır.
• Yanmaz malzeme belgesi: Yapıda kullanılan malzemelerin yanmaz olduğunu kanıtlayan test raporları veya malzeme sertifikaları istenmelidir.

Sonuç

BYKHY Madde 159, mevcut yapılarda can güvenliği ile mevcut yapıların korunması arasında denge kurar. Genel kural iki çıkış olmakla birlikte, yukarıda sayılan tüm şartların sağlanması durumunda tek merdivene izin verilmesi, özellikle tarihi veya küçük ölçekli yapıların işlevsel kalmasına olanak tanır. Ancak bu istisnanın uygulanması sırasında hiçbir şartın atlanmaması, aksi takdirde can güvenliği riskinin doğacağı unutulmamalıdır.

Kaynak: Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, Madde 159.